Zor denklem

Bölgede "Avrupa bizimle Ankara''dan daha çok ilgileniyor" gibi bir duygu zemininin oluşmasından daha tehlikeli, daha bölücü bir hadise düşünülemez.

Ankara, HADEP''li belediye başkanlarının gözaltına alınmasının, Avrupa-ABD''de nasıl tepki doğuracağını bilmiyor, ya da tahmin etmemiş olabilir mi? Olamaz. Bilir, tahmin eder, ama olanlar da oldu.

Peki Diyarbakır''da olan bitenler Ankara''nın bilgisi dışında mı oldu? Bu da mümkün olamaz, çünkü Türkiye''nin dış politikasını böylesine derinden etkileyecek bir hadisenin Ankara''nın bilgisi dışında gelişmesi deyim yerindeyse eşyanın tabiatına aykırıdır.

HADEP''li başkanların gözaltına alınması, Ankara''nın bu alanda ne kadar sıkıntıda olduğunun göstergesidir. Sıkıntı nerede odaklaşıyor?

1-PKK''nın bitmesine karşılık misyonunun siyasallaşması tehlikesi.

2-PKK''nın siyasal misyonu ile HADEP arasında bağlantılar bulunduğu değerlendirmesi.

3-HADEP''in bu siyasal misyonla elde ettiği toplumsal destek. Bu oluşum Meclis''e yansımıyor olsa bile, bölge yerleşim merkezlerindeki dikkat çekici yerel iktidarın dünya kamuoyuna bölgesel farklılaşma konusunda yeterli imajı vermesi. (Cumhurbaşkanı Demirel, HADEP''in seçimlere sokulup sokulmayacağının tartışıldığı günlerde, bölgedeki bariz HADEP etkinliğinin, dünya tarafından böyle yanlış algılamalara yol açabileceğine dair kaygısını dile getirmişti.)

4-Avrupa-Amerika''nın bu siyasal oluşumu besleyici ilişkiler geliştirmesi. Öncelikli ziyaretler, kardeş şehir ilişkileri çerçevesinde en çok kayırılan bölge statüsü kazandırılması, ayrımcı çizgiye moral destek veriliyor intibaı, hal lisanı ile söylenen "Arkanızda biz varız" mesajı...

5-Ve tüm bu gelişmeleri, Kuzey Irak''taki gelişmelerle birlikte değerlendiren Ankara ayrılıkçı çizgiyi etkisiz hale getirememe kaygısına düşüyor. Siyasal temsil noktasında HADEP''i dengeleyecek bir partinin bulunmaması da, Ankara''nın sıkıntısını besliyor olmalı. (Bu noktada FP''nin etkinliği söz konusu olabilirdi. O da, yaşanan süreç içinde bizzat sistem tarafından etkisizleştiridilği için problem daha da derinleşmiş gözüküyor.)

Aslında, şu an yaşananların ipuçları, Abdullah Öcalan''ın idam dosyasıyla ilgili tartışmaların yapıldığı günlerde görülmekteydi.

Başbakan Ecevit, "İdam Dosyası"nın beklemeye alınmasına karar verilen 7.5 saatlik liderler zirvesinden sonra yaptığı açıklamada, "Ancak erteleme süreci, Türkiye''nin aleyhine kullanılmaya çalışılırsa, idam kararı Meclis''e gönderilecektir" demişti. Ecevit''in bu sözü, Öcalan konusunda hassasiyetini bildiren Avrupa-ABD''ye ve HADEP''e uyarı olarak değerlendirilmiş, hatta "şantaj-rehine" gibi yorumlara konu olmuştu. Dünyadan ve HADEP''ten beklenen, "Kürt meselesi"ni Türkiye''nin ana yaklaşımları aleyhine kaşımamaktı. Apo''nun zaman içinde serbest kalması, bir siyasi lider haline dönüştürülmesi, Mandelalaşması gibi hesapların önü kesilmek isteniyordu.

Türkiye''nin AB adaylığı Öcalan''ın mahkûmiyeti ile aynı zamanlara denk düştü ve Türkiye, AB normlarına göre yeniden yapılanma sürecini başlattı. Bu, aynı zamanda AB''nin denetimlerini kabul etmek anlamına geliyordu. İşte tam da bu ortamda, müthiş bir Avrupalı akını oldu ve her Avrupalı, öncelikle "insan hakları"nı, onun uzantısında da "Kürt meselesi"ni sorgulamaya yöneldi.

Muhtemel ki Ankara, "Bu böyle giderse..." diye kaygılı bir öngörü geliştirdi... İnisiyatifin elden kaçtığını düşündü. Acaba Ecevit''in "Öcalan dosyasını devreye koyma" mesajı, böyle zamanlar için mi öngörülmüştü? Ve yaşananlar, Öcalan dosyasını devreye koymaktan önce, bunun işareti gibi algılanacak adımlardan mı ibaretti?

Yaşananların anlamı nedir?

Türkiye çok ciddi bir güçlükle karşı karşıyadır. MHP lideri Bahçeli''nin "Türkiye temel tercihini AB''den yana yapmıştır. Ancak, bu ilelebet devam edecek bir mecburiyet değildir" tarzındaki yaklaşımının, problem çözücü nitelikte olmadığı açıktır. Bu mesajın Ankara''daki ağırlığı da, Avrupa''daki ağırlığı da, Güneydoğu''daki ağırlığı da tartışılır. Anlaşılıyor ki, Avrupa''nın baskıları artacak ve sertleşme restleşme haline dönüşmeyecekse, gözaltı olayı Ankara açısından bir gerileme ile sonuçlanacak. Bu, Güneydoğu meselesindeki kaygıları besleyici bir sonuç niteliği taşıyacak. Avrupa''nın sonraki ve daha ileri boyutlu ilgileri için de bir basamak teşkil edecek. Eğer Avrupa''nın gündeminde Öcalan''ı siyasete taşımak gibi bir niyet varsa, yaşanan olaylarda, Ankara''nın da hatalarıyla, bunun için uygun zeminler oluşturmanın zor olmadığı sonucu çıkarılabilir.

Türkiye, Doğu-Güneydoğu için, sür''atli bir biçimde, toplumsal duygu zeminini kazanma projesini oluşturmalı ve devreye koymalıdır. Bölgede "Avrupa bizimle Ankara''dan daha çok ilgileniyor" gibi bir duygu zemininin oluşmasından daha tehlikeli, daha bölücü bir hadise düşünülemez. Bölgesel siyasi aktörleri hangi çizgide olurlarsa olsunlar ciddiye almak ve onlarla sağlıklı bir iletişim ortamı geliştirmek zarurettir. En yanlış olanı ise ekranlara sürekli sivil insanların coplandığı görüntülerin yansımasıdır. Güneydoğu mahreçli bu görüntülerin Türkiye hesabına ortaya çıkaracağı zarar hiçbir şekilde telafi edilemez.