Faiz artırımının komplikasyonları

Merkez Bankası Politika Kurulu son toplantısında faizi (piyasa beklentilerinin üzerinde) 2 puan arttırarak aynı kategorideki ülkeler arasında en yüksek faiz belirleyen ülkelerden biri konumunu devam ettirdi.

Yıllardır faizi indireceğiz politikasıyla Merkez Bankası rezervlerinin de yoğun kullanıldığı bir süreç sonrasında tekrar başa dönüldü.

Bu karara piyasanın kısa süreli verdiği cevabın olumlu olması (kurların düşmesi, borsanın coşması gibi) kış ortasında gelen bahar misalidir. Madalyonun bir de görünmeyen yüzü var.

Eğer kurların düşmesi veya belli bir seviyede istikrar kazanması asıl hedefse; evet kısa süreli faiz artışının etkisi olumlu kabul edilebilir.

Sıcak para dediğimiz yabancıların portföy yatırımlarının tekrar pozitife dönüşmesi kurlardaki düşüşün ve borsadaki canlanmanın en temel nedeni. Bu filmi 90’lı yıllarda çok seyrettik.

**

Faiz artışlarının kısa süreli bir nefes alma, rahatlık görüntüsü verdiği doğru. Hatta kurlardaki bu azalmanın ABD’nin Türkiye’ye S-400’ler konusunda yaptırım kararı almasına rağmen gerçekleşmesi önemlidir. Burada söylememiz gereken önemli bir konu; finans kapitalin maddi menfaatlerinin siyaset üstü olduğu, ülkeler arası siyasi gerginlikler finans kapitalin istemediği bir ekonomik tablo söz konusuysa kur gibi piyasa dengelerini bozan değişkenler üzerinde etki edeceğidir. Söylemek istediğimiz faiz artışı ekonomik göstergelerin siyaseten üzerindeki baskıyı bir süre ertelediğidir.

Küresel finans sermayesi siyaseti kullanır, işine gelmeyen siyasi gerginliği (bugün yaşandığı gibi) görmezden gelir ve çıkarını devam ettirir.

Yani Merkez'in faiz kararı ekopolitik açıdan da çok tartışılacak gelişmeler içermektedir.

**

Faiz artışının diğer yansımalarına da kısaca değinelim.

Bir kere bu oranlar sürdürülebilir değil. Şöyle ki; hedef enflasyon koyuyorsunuz ve ona uygun da faiz belirliyorsunuz.

2021 sonu hedef enflasyonu yüzde 9,4 ve politika faizi yüzde 17. Bu basit hesaplamayla yüzde 7 reel faiz demek. Üyesi olduğumuz G-20 ve OECD ülkelerinde bu derece yüksek reel faiz yok.

Türkiye’nin borç temerrüt tarihine bakıldığında borcuna sahip çıktığı, devletin borcunu kuruşuna kadar ödediği görülecektir. Hatta 2001 krizinde özel sektörün borçlarının bir kısmını bile yüklenmiştir. Bu nedenle böylesine yüksek getirinin yabancıları cezbedeceği açık. Son 2 ayda swap’lar ve eurobond’lar dahil 10 milyar dolarlık giriş olması bu cazibeyi yansıtıyor.

**

Hazine düzenli olarak borçlanıyor ve son dönemlerdeki borçlanma ihtiyacı da arttı. Yani bir taraftan daha önce alınan borçların geri ödemesi için borçlanıyor diğer taraftan bütçe faiz dışı açık verdiği için de borçlanıyor. Pandemi krizinin de etkisiyle aşırı şekilde borçlanma ile karşı karşıya kalınmış. Şimdiye kadar borçlanmanın çok sorun olmamasının (mali alan genişliğinin) arka planında faizlerin yıllarca düşük düzeyde olması, mali disipline uyulması yatıyordu.

Merkez Bankası faizlerindeki artış doğrudan devletin daha doğrusu Hazine'nin borçlanma maliyetlerine yansıyacaktır. Bu süreç artış trendindeki borç yükünü, faiz oranlarında ve borçlanma ihtiyacındaki artış nedeniyle daha zorlu bir seviyeye taşıyacaktır. Yani, devletin ilgili bir kurumunun kararı bütün devleti finanse eden, mali hesaplarını tutan Hazine'yi zor duruma sokarak finansman maliyetlerini artıracaktır. Faiz yükünün vergiler kanalıyla halka yansıtılacağını hatırlatmaya gerek yok sanırım.

Yani, olay sadece ‘hadi kurları kontrol altına alalım, faizleri arttıralım’ söylemiyle kalmıyor, birçok komplikasyonlara neden oluyor.

**

Türkiye’nin küresel bir daralma sürecinden geçtiğini, faizlerdeki bu yükselişin doğrudan kredi maliyetlerine yansıyacağını, bir tarafta daralmayı telafi eden mali teşviklerin etkilerinin parasal sıkılaşma ile boşa çıkabileceği zorlu bir süreç bizi bekliyor.

Yani, özel sektör yatırımları tekrar azalma eğilimine girdiğinde, son dönemdeki büyümede yatırımlardaki artışın etkisi hem büyüme kalitesi noktasında, hem de gelecek büyümeye ivme kazandırma noktasında ümit vericiydi. Faizlerdeki artış tekrar bu olumlu tabloyu zorlayacaktır.

**

Özet olarak söylemek istediğimiz; faiz oranlarını artırmayla kurları ve dolayısıyla ekonomik görüntüyü yoluna koyma düşüncesi kısa süreli bir rahatlık sağlayacaktır (sıcak paranın doğasında olan bir rahatlatma işlevi). Ama her an bir istikrarsızlık-ters algı durumunda sıcak para çıkışı çok büyük sıkıntılara neden olabilecektir. Sıcak para ile finanse edilen bir ekonomi kırılgandır ve bu durum uzun sürede sürdürülebilir değildir.

Reel sektörün politika yapıcılarından beklentisi hedeflerin gerçekçiliği, geleceğe güvenle bakabilmeleri ve önlerini görebilmeleridir. Şeffaflık ve hesap verilebilirlik güven yolunun öncü araçlarıdır.

Yapılması gereken para politikasının bir kurala bağlanması; yani enflasyon ve büyüme hedefindeki sapmalara uygun olarak para arzı ve faiz oranlarında bir formülasyona bağlı otomatik değişmelerin devreye girmesidir. Bu formülasyon Türkiye verileriyle yapılan ekonomik analizlerle uyumlu olmalıdır.