Merkez Bankası bağımsızlığı

Son günlerde kurlardaki hızlı yükselişe karşı Merkez Bankasının faiz artırımı konusunda temkinli yaklaşımı bağımsızlık tartışmalarını tekrar gündeme taşıdı.

Yine, Cumhurbaşkanının İngiltere temaslarında yaptığı açıklamalar ana temanın dışına taşınarak merkez bankası bağımsızlığına müdahale olarak yansıtılmaya çalışıldı.

Hatta IMF Başkanı C. Lagarde ile yapılan mülakatta doğrudan Cumhurbaşkanı Erdoğan’a yönelik (Merkez Bankasına baskı yaptığı) bir mesaj devşirilmeye çalışıldığına şahit olduk.

Cumhurbaşkanının “Merkez bankası bağımsız olmalı ama bizim sinyallerimizi de görmeli” sözünden hareketle merkez bankasına baskı yapılıyor sonucunu üretmek en basit ifadeyle iyi niyetli bir çıkarsama değil.

**

2012 yılında Japon Başbakanı seçilen Abe, Japon Merkez Banaksı başına Kroda’yı atadı. Birlikte deflasyondan çıkmak, büyümeyi yakalamak için sıfır faiz ve genişletici para politikası uyguladı.

Kimse Japon Merkez Bankasının bağımsızlığını konuşmadı. Siyasetle merkez bankası iç içe.

Benzer uygulama 2008 küresel kriziyle batan özel bankaların devlet tarafından el konulması operasyonu Avrupa Merkez Bankası ve AB yönetimlerinin birlikte aldığı bir siyasi karardı. Kimse merkez bankası bağımsızlığını sorgulamadı.

Ama yüksek faizin ekonomiye neden olduğu tahribatları hükümet dillendirince hemen Merkez Bankası bağımsızlığı dile getiriliyor.

**

Bağımsız Merkez Bankası kendine tek amaç koyduğu fiyat istikrarı için Maliye Politikası desteğinin şart olduğunu söylüyor.

Maliye politikasını yönlendiren (kamu harcaması, vergi ve borçlanma kararları veren) hükümet. Öyleyse Merkez Bankasının enflasyon hedefi için hükümetle işbirliği yapması kaçınılmaz.

İşin gerçeği, ülkenin makroekonomik hedefleri için hükümetle merkez bankası yönetiminin koordineli çalışmasıdır.

Enflasyonu azaltmak için mali disiplin politikalarıyla Merkez Bankasına destek verilmiştir. Ama nedense bir türlü enflasyon hedefi tutturulamamıştır.

Daraltıcı para ve maliye politikalarıyla ekonomi nereye kadar gidecektir.

2017 yılında KGF desteği olmasaydı 7.4’lük büyüme hayal olurdu.

Merkez Bankası bağımsızlığına evet; ama işsizlik yüzde 10’larda, piyasalarda ciddi bir daralma süreci var. Faizlerin hayatın her alanına maliyet artışı olarak yansımasıyla toplumun hoşnutsuzluğu, geçim sıkıntısı daha da artacaktır. Bunun için mutlaka yüksek büyüme hızları devam etmesi gerekir.

**

Gelelim işin diğer yönüne…

Merkez Bankası bağımsızlığı, para otoritelerinin kurumsal, yönetsel, finansal ve para politikasına ilişkin kararların baskı görmeden, bağımsız alınabilme kabiliyetini ifade etmektedir.

T.C. Merkez Bankası bağımsız mı?

Bunu ölçen 4 kriter var. Bu kriterle amaç ve araç bağımsızlığı, finansal ve kurumsal bağımsızlık. Yine topluma karşı olan sorumluluğunun hesap verme ve şeffaflık uygulamalarıyla yerine getirmesi gerekmektedir.

TCMB 2001 yılında Avrupa Merkez Bankası yapısı esas alınarak çıkartılan yeni yasayla güncellenmiş ve söz konusu bağımsızlık kriterlerin tamamına yasada yer vermiştir. Modern merkez bankalarındaki uygulamalar gibi TCMB yönetimi de yasadaki haklarını özgürce kullanmaktadır.

Sorun ne o zaman?

Sorun, finans spekülatörlerinin istekleri doğrultusunda Merkez Bankası yönetimini karar almaya zorlamak. Bu sayede ekonomiyi daha oynak bir zemine taşımak ve zor duruma sokmak.

**

Bilindiği gibi 25 Nisanda PPK toplantısında geç likidite penceresi faizi yükseltildi. 7 Mayısta Rezerv Opsiyon hamlesi yapıldı. 9 Mayısta döviz depo ihale tutarı ve vadeli döviz opsiyon satım tutarları artırıldı. 23 Mayıs PPK olağanüstü toplandı ve faizleri 3 puan yükseltti. 24 Mayısta TL uzlaşmalı vadeli döviz satım tutarı 8 milyar dolara çıkartıldı. 25 mayısta reeskont kredilerinde kur sabitlendi. 28 Mayısta para politikasında sadeleştirme tamamlandı.

Yani Merkez Banaksı piyasaları yakından izliyor ve gereken hamleleri özgürce yapıyor.

Bugün yaşanılanlardan anlaşılması gereken, her halükarda piyasaları zora sokacak adımların attırılması için bütün zayıf alanların kullanılmaya çalışıldığıdır.

Toplum ve kurumlar olarak iyi düşünmeli, sürü psikolojisine kapılmamalı ve ülkemizin geleceği için sergilediğimiz istikrarlı duruşa devam etmeliyiz.