Devlet ve başkasının ayıbı

Depremden sonra Adapazarı''nı gezerken insan olarak değişik duygulara kapılıyorsunuz. Hüznün, çaresizliğin, acziyetin tablosu önümde duruyordu. Hep başkalarının yaşamaya mahkum olduğunu düşündüğünüz bir felaketin bu kadar yakınında olmak duygusu. Felaketi yaşayanlar bile neredeyse yaşadıklarının bir süre sonra uyanılacak kötü bir rüya olmasını ister gibi, kendilerini buna inandırmış gibi bir halleri var. Belki herkesin ortadan çekilip kendi hayatlarıyla baş başa kaldıkları zaman içinde bulundukları durumun dehşetini farkedecekler. İnsanların içinde bulunduğu felaketin dehşeti karşısında böylesi bir psikolojiye girmeleri kaçınılmaz. Ama bana öyle geliyor ki, o felaketi yaşayanlar kadar devletin de sanal alemde deprem filmi seyrettiğini düşünüyorum. Devletin olaylar karşısında takındığı tavır, sanki devletin sorumluluk alanı dışında bir felaket senaryosu sahneleniyor ve devlet de her türlü kendisini ilişkilendiremediği bu sahnede rolünü arıyor gibi bir durum söz konusu.

Ama devleti yine de rahatsız eden bir taraf var: ya birileri bu sahnede istenmeyen bir oyun oynarsa... Devlet, kontrol dışı bu durum karşısında devlet olduğunu, devlet olarak ne yapması gerektiğini çok iyi biliyor. Ve bürokratik refleks bu noktada devreye giriyor.

Bu hassas noktada devlet denilen aygıtın nelere karşı reflekslerinin gelişmiş olduğunu, hangi durumlara göre biçimlendiğini, halka karşı tutumunun ne olduğunu daha iyi anlıyoruz. Devletle halk arasındaki ilişkinin esasını belirleyen unsurun temelde güvenlik algılamasına göre duyarlı kılındığı bir kez daha ortaya çıkıyor.Örneğin, yağmur altında insanla sabahlarken devletin himayesindeki Kızılay''ın çadırlarından ortada görünen yok. Kızılay''ın çadır dağıtıp dağıtamamasından çok, kimin kurban derisini Kızılay''a verip vermediği ya da nereye verdiği daha çok ilgilendiriyor devleti. Halka yardım etmek isteyen gönüllü kuruluşlara hiç olmazsa lojistik destek vermekten, onların önünü açmaktan çok bunların hangi amaçla bu yardımı yapıyor oldukları, ideolojik tercihlerinin olup olmadığı daha çok ilgilendiriyor ilgilileri.

Adapazarı''na yakın belediyelerden bir bir kamyon dolusu taze sebzeyi ihtiyaç sahiplerine ulaştırmak için şehrin girişindeki kontrolden zor bela nasıl geçtiğini belediye görevlisinden bizzat dinledim. Devlet ancak on gün sonra varlığını bu şekilde ortaya koyabilmişti. Ancak sokakta kalan halkın da İstanbul''dan Anadolu''nun her yerinden gelen gönüllü yardım kuruluşlarının dağıttığı yiyeceğe, birkaç fedakar gencin sağladığı sıcak yemeğe ihtiyacı vardı. Ama yönetime hakim olan devlet anlayışı, devletin felaket karşısında halka ne sunacağından çok bu durumlardan kimlerin, ne şekilde boşluk dolduracağından endişe duyan bir mantaliteye sahipti. Endişe üzerine, güvensizlik üzerine kurulu bir ilişki biçimi. Daha doğrusu tek taraflı bir yaklaşım tarzı.

Yaşananlar yeni bir durumun dışa vurması değildi şüphesiz. Hep böyle olmuştu. Ancak hem felaketin büyüklüğü, hem de halkın geldiği nokta artık bu ülkeyi yönetme iddiasında bulunan etkili ve yetkili çevrelerin, özellikle devlet erkiyle kol kola etkili büyük sermayenin makyajını silmeye yetmiştir. Otuz-kırk binlere varan can kaybının ve felaket sonrası hantallığın izah edilebilir bir yanı yoktur. Bugün otuz bin can kaybının yarın yüz binleri ve milyonları bulmayacağını kimse garanti edemez.

Rant ekonomisinin ve hırsa dayalı bir ahlak erozyonunun tüm mekanizmaya hakim olduğu bir yapılanmada herkes payına düşen vebali görmelidir. Bunun yapılması meşruiyet krizinin aşılması için ilk adım olabilir.

Bunu göze alamayanların, bu cesareti kendilerinde bulamayanların yapacağı şey ilk günden itibaren felaket bölgesine ulaşan kuruluşlara karşı karalama kampanyaları başlatmaktır. Mazlum-Der''in İHH''nin hesaplarına el koymakla bunun ilk işareti verilmiş oldu. Çünkü, meşruiyetini kendi erdeminden çok başkalarının ayıbında arayan bir zihniyet hakim hâlâ.