Kafkaslar"da kim kazanır?

Yıllık izinimi kullandığım süre içinde bir köşe yazarının değerlendirmeleri için hiç de küçümsenmeyecek gelişmeler oldu. Gerek iç politikadaki gelişmeler gerekse dış politikada ama hemen hepsi de birbiriyle ilişkili gelişmeler yaşandı. Tüm dünya medyasının gündeminde baş köşeye oturan Abdullah Öcalan''ın Ada''dan gönderdiği mesajlar ne kadar iç politikayla sınırlı idiyse Kafkaslar''da yaşanan gelişmeler de o kadar dış politikayla sınırlıdır.

Bu ölçekte siyasi ve askeri gelişmeleri tek başına bir ülkenin iç sorunu gibi değerlendirmek mümkün olmadığı gibi dünyanın bu kadar küçüldüğü bir ortamda hele hele Kafkaslar gibi komşu bir bölgedeki gelişmeleri Türkiye açısından dış sorun/gelişme saymamız mümkün değil.

Şamil Basayev''in liderliğini yaptığı Dağıstan''daki hareketin çapı henüz tam olarak anlaşılmamış olsa da uzunca bir süre bölgedeki gelişmeleri etkileyeceği, gündemde kalacağı belli oluyor. Hele hele söz konusu olan bölge, Rusya''nın enerji hatları ve kaynakları açısından stratejik önemi tartışma götürmez öneme sahip Dağıstan olunca. Dağıstan, stratejik konum bakımından Rusya için Çeçenistan''la kıyaslanamayacak kadar hayati öneme sahiptir.

Dağıstan''da meydana gelecek bir istikrarsızlık Rusya''nın uluslararası ilişkilerini bile etkileyecek boyuttadır. Çünkü Hazar petrollerinin kaynağı burada bulunmaktadır. Daha da önemlisi Azeri petrolünü dış dünyaya taşıyacak Bakü-Ceyhan hattına karşı Rusya''nın alternatif güzergah olarak gösterdiği hattın kontrolü de bir bakıma Dağıstan''ın elindedir. Dolayısıyla Bakü-Ceyhan hattına karşı daha ucuz ve en önemlisi daha güvenli olarak gösterilen Rus alternatifini ciddi biçimde suya düşürecek bir gelişmeye gebe görünüyor bölgedeki gelişmeler. Ve bu durum herkesten önce Türkiye''yi doğrudan ilgilendiriyor.

Ancak işin bir diğer ve esas boyutu da gelişmelerin kimin kontrolünde tırmanmakta olduğudur. Çatışmaların başladığı ilk günlerde tüm dünyanın dikkatleri bölgeye çevrilerek, "Yeni bir Çeçenistan mı doğuyor?" sorusu hemen akla geldi. Ancak iki tarafın da hem askeri hem de siyasi bakımdan zaafları bulunmaktadır. Rusya açısından bakıldığında hareketin taban bulması durumunda yeni bir Çeçenistan''la karşı karşıya bulunduğu rahatlıkla ileri sürülebilir. Bölge halkının desteğini almış bir bağımsızlık hareketinin Rusya''nın elini kolunu ne denli bağlıyacağının örneğini Çeçenler tecrübesi gösterdi. Örneğin sadece hava harekatıyla sonuç almaya çalışan Ruslar''ın en büyük şikayetlerinden biri özel harekat timlerinin büyük kısmının Kosova ve Bosna''da olmasıdır. Eğer bağımsızlık savaşçıları belli oranda tutunabilirlerse söküp atılmalarının Rusya için büyük bedele ma- lolacağı açıktır. Ayrıca Rusya''nın yenilmişlik duygusu da pekişecektir.

En azından Dağıstan''da uzayıp gidecek bir gerilla savaşı Rusya''nın enerji hattı konusundaki iddiasını büyük ölçüde zayıflatacaktır. Bu bile tek başına Rusya için büyük bir kayıptır.

Ancak şimdilik göstergeler, savaşta durumun Çeçenistan''a fazla benzemediği yönündedir. Bir kere Çeçenistan''da olduğu gibi Dağıstan halkı arasında bağımsızlık fikri etrafında kenetlenmiş bir hareket ortaya çıkmış değil. Üstelik 30 etnik gruptan oluşan Dağıstan''ın bağımsızlığı için silaha sarılanlar veya Kafkaslar''dan Ruslar''ı kovmak için savaşanlar Çeçenistan''dan geliyor. Üstelik hareketin liderliğini yapan Basayev''le Grozni''deki yönetim arasında da bir sorun var. Ayrıca henüz tam anlaşılmamış olsa da harekete atfedilen Vahabi tonunun geniş halk kitleleri arasında taraftar bulması, kucaklayıcı bir dini bağ rolü üstlenmesi mümkün görünmüyor. Bu durum, tüm Kafkaslar''dan Ruslar''ın kovulması gibi bir iddia ile ortaya çıkan gerillaların şansını azaltmaktadır. Hepsinden ayrı olarak da Müslümanlar''ın azınlık olduğu pekçok yerde yürütülen Vahabilik kampanyalarının, o bölgenin çoğunluk egemenleri tarafından üstü örtük destek gördüğünü de dikkatli gözlemciler biliyor.

Bir başka nokta da, Ruslar''ın Kafkaslar''a askeri olarak yerleşmesi için bu çatışmaların bir fırsat sayabileceği ihtimalidir. Eğer Ruslar kısa sürede hareketi bastırır, kontrolü ele alırsa bölgedeki askeri varlığını daha da artırarak sadece resmi olarak kendi sınırları içindeki gücünü değil bölgeyi de etkileyecek bir ağırlık kazanacak demektir. Her ne kadar Rusya konvansiyonel olarak askeri hareket kabiliyeti hantallaşmış olsa da hâlâ bir nükleer güc olarak etkisini sürdürmektedir. AKKA Anlaşması''nı bile de facto olarak delmesi için iyi bir fırsat doğmuş olacak demektir. Bu durumda Rusya''nın Gürcistan''dan Azerbaycan''a kadar yeni bağımsızlığını kazanmış ülkeler üzerinde ve hatta Türkiye''nin bölgesel çıkarlarına yönelik etkisi daha da artacak demektir.

Türkiye''de kimi çevrelerin gelişmelerin stratejik dengelerini gözetmekten çok savaşcılara yakıştırılan Vahabi sıfatından ötürü irticanın oradan Türkiye''ye sıçrama ihtimaline karşı alarm zillerini çalmaları da hâlâ nerelerde kaldığımızı göstermesi bakımından ilginç bir örnek sayılabilir.