Türkiye NATO sisteminin neresinde?

NATO''nun 50. Kuruluş Yıldönümü kutlamaları hem NATO içi, hem Türkiye-NATO-Avrupa ilişkileri açısından yeni gelişmelerin ipuçlarını verdi. Her ne kadar NATO toplantısı Kosova krizine kilitlenmiş, bunun gölgesinde yapılmış bir zirve görünüsü verse de aslında NATO''nun geleceğine ilişkin olarak yeni güç ilişkilerinin, stratejik yapılanmanın işaretlerini verdi.

Her şeyden önce, soğuk savaş sonrası Avrupa-Amerika ilişkilerinin hiç de eskisi gibi olmayacağı biliniyor. Avrupa bir an evvel üzerindeki Amerikan gölgesinin kalkmasından yana. Hem ekonomik olarak güçlenmiş, hem de Sovyet tehdidinden kurtulmuş ve sınırların kaldırıldığı bütünleşmiş bir Avrupa kendi başına bir güç odağı olduğunu göstermek istemektedir.

Henry Kissinger 2000''li yıllarda dünyada oluşacak altı güç merkezinden birinin kuşkusuz Avrupa olacağını belirtir. Bu tesbit aynı zamanda Amerikan bakışının da bir yansıması olarak görülmelidir. Avrupa''nın ciddi olarak silah gücüne sahip iki ülkenin Fransa ve İngiltere''nin öncülüğünde geliştirilen yeni stratejik konseptin temelinde bu yeni Avrupa kimliği yatmaktadır.

Avrupa''nın gittikce Amerika''dan bağımsız hale geleceğini, hatta önemli bir güç merkezi olacağının farkında olan Amerika ilişkilerin eskisi olmayacağının farkında. Bu nedenle Amerika, Atlantik''in iki yakası arasındaki tek doğal bağ olarak kalan NATO''nun önemli bir işleve sahip olmasını istemektedir. Avrupa artık tümüyle NATO''ya bağlı olmayacak belki ama NATO''suz da yapamayacaktır. Avrupa''nın geliştirmekte olduğu yeni stratejik konsept hem NATO''yla hem NATO''dan bağımsız ilişkinin yeni adı olmaktadır. Amerika''nın Kosova''ya Fransa gibi Avrupa''nın önemli ülkelerinin gizli muhalefetine rağmen müdahalesi, ABD''nin henüz tümüyle bağımsızlaşmamış Avrupa''yı kendi patronluğu altında dizayn etme girişiminden başka nasıl okunabilir?

Şekillenmekte olan bu yeni ilişki biçiminin gerek NATO''nun misyonu gerekse Avrupa gücünün operasyonlarını meşrulaştırıcı ilkeleri açısından bakılacak olduğunda ulusdevlet anlayışını aşan bir anlayışın geliştirildiği iddia edilebilir. Ancak bu postnationstate kavramının bütünleşmiş bir Avrupa demek olduğu ve Birleşik Amerika gibi gerekli gördüğü ulus devlete müdahale etme hakkını elinde bulunduran bir ulusdevlet rolüne hazırlandığı da ortadır.

Türkiye''nin ilişkilerine gelince, son anda müdahale ile dondurulan sorun gerçekte Türkiye''nin her aşamada Avrupa eksenli oluşumlardan dışlanmakta olduğunu göstermektedir. Karar sürecine dahil olmadığınız bir Avrupa askeri yapılanmasının kararlarına NATO üyeliğinden dolayı uymak zorunda olmak çelişkisi şimdilik dondurulmuş bulunuyor. Ancak kısa sürede bunun tekrar önümüze gelmeyeceğini kimse söyleyemez. Dikkat edilirse Türkiye''yi dışlayan kararda etkin ülke Fransa NATO''nun askeri kanadına üye değil. Bu gelişme Avrupa''nın Atlantik''in karşı tarafından gittikçe koptuğunun başka bir işareti olarak algılanmalıdır.

Türkiye ise, gittikçe uzaklaştığı Avrupa''nın ilgi alanı içine giren bölgelerde kapışmaya gireceğinin işaretleri gelmektedir. Tüm kartlarını Amerika''dan yana oynamış bir Türkiye''nin stratejik olarak bu kadar yakınında olduğu Avrupa''ya karşı oyunu kazanma şansının olduğu tartışılmalıdır. Her ne kadar Türkiye Avrupa ülkeleri ile ortak NATO sistemi içinde olsa da önümüzdeki yıllarda yeniden şekillenecek NATO sisteminin ne kadar güvenlik sağlayacağı şüphelidir. NATO sistemi yeniden biçimlenmektedir ve bu biçimlenişteki konsept tümüyle farklı olacaktır. Bu konsepti nasıl tanımlayıp kendinizi nerede konumlandırdığınız ilişkilerinizi belirleyecektir.