Bir yıl önce bir yıl sonra Türkiye-Amerika ilişkileri

Türkiye''nin Washington eski Büyükelçisi Nabi Şensoy, geçtiğimiz yıl Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ile arasında Beyaz Saray''da vuku bulan talihsiz olay sebebiyle kötü bir final yapmıştı. Kısa bir süre sonra görev süresi dolacak olan Şensoy, süresi dolmadan Washington''a veda etmek zorunda kalmıştı. Şensoy''un halefi Namık Tan''ı Washington''da bekleyen tek tatsız olay bu değildi şüphesiz.

İsrail ile Suriye arasında arabuluculuk yapan ve direk görüşmelere ''ramak kaldı'' denilen bir zamanda Gazze''ye insafsız bir saldırı gerçekleştiren İsrail sadece arabulucu Türkiye''yi değil tüm dünyayı şaşkına çevirmişti. 27 Aralık 2008''de Dökme Kurşun Operasyonu''nu başlatan İsrail, saldırısını seçilmiş ABD Başkanı Barack Obama yemin etme törenine iki gün kala 18 Ocak 2009''da durdurdu.

Türkiye ile İsrail''in ilişkilerini kopma noktasına getirecek olan olay için 10 gün sonraki Davos Zirvesi''ni beklemek gerekiyordu. Ortadoğu panelinde aynı platformu paylaşan İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres''in tahrik edici konuşması Başbakan Tayyip Erdoğan''ın “one minute” duvarına çarptı.

İran''ın nükleer programı üzerindeki tartışmaların yoğunlaştığı, Türkiye''nin ekseninin kaydığı iddialarının zirve yaptığı, ilişkilerde ivmenin kaybedildiği ama tansiyonun olabildiğince yükseldiği bir dönemde Washington''da buldu kendisini Namık Tan.

Tan, 26 Şubat 2010''da ABD Başkanı Obama''ya “güven mektubunu” sunduğunda işler olabildiğince ters gidiyordu ama diş henüz kırılmamıştı. Büyükelçi Tan ile ilk kez oylamanın yapıldığı gün Kongre''de karşılaşmıştık. O gün orada tanıştığım, merhabalaştığım Namık Tan, Büyükelçilik binası önünde değil, oylamanın yapıldığı Rayburn Binası''nın önünde “Allahaısmarladık” demişti.

Beyaz Saray''da yeni Başkan Obama''nın oturmasına, ilk okyanus ötesi ziyaretini Türkiye''ye yapmasına rağmen, Türkiye ile ABD ilişkilerinde ters giden bir şeyler vardı ve ilişkiler bir türlü rayına girmiyordu. Ziya Paşa''nın meşhur bir deyişi vardır. “Bir zamanlar ters gitmesin insanın işi, muhallebi yerken kırılır dişi!” diye…

Terslikler tasarı ile bitse herkes “Yarabbi şükür!” deyip oturacaktı yerine belki.

Nisan''ın ilk haftası Washington''a dönen Tan''ı daha zorla bir süreç bekliyordu. Nisan yağmurları iki ülke ilişkilerine bereket değil, kaos yağdırıyordu adeta!

31 Mayıs''ı 1 Haziran''a bağlayan gece, İsrail güçleri Gazze''ye giden özgürlük filosuna saldırarak, Mavi Marmara Gemisi''nde 9 Türk vatandaşını katletti. Türkiye ile İsrail''in ilişkileri koptu. 9 Haziran''da toplanan BM Güvenlik Konseyi nükleer programından dolayı İran''a yeni yaptırım kararları aldı. Türkiye ve Brezilya''nın “hayır” oyu kullandığı toplantı sonrasında Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir kriz dönemi başladı.

Yağmurlu bir Nisan günü bir grup meslektaşımla Kançılarya''da oturmuş Büyükelçi Tan''ı bekliyoruz. İki gün sonrası 24 Nisan. Her yıl, haftalar öncesinden başlayan 24 Nisan geriliminden bu sene eser yok. 1915 olaylarının “soykırım” olarak kabul edilmesi, ABD başkanlarının bu olaylar sebebiyle 24 Nisan''da yapacağı açıklamada “soykırım” sözcüğünü kullanması için yıllardır baskı yapıyor Ermeni lobileri.

Büyükelçi sorularımızı cevaplandırmaya başlamadan önce yaptığı değerlendirmelerde konuya hiç yer vermemişti. Meslektaşlarımdan birisi sorana kadar benim aklıma bile gelmemişti. Ermeni iddiaları ve olası tasarıya ilişkin bir soru sorulmasaydı, Namık Tan''ın aklına gelir de bir şey söyler miydi, emin değilim.

Günler öncesinde alarm durumuna geçen biz gazetecilerin ve diplomatların, 24 Nisan''a iki gün kalmış olmasına rağmen konunun neredeyse gündeme gelmeyecek olması, geldiğimiz nokta açısından beni bir hayli şaşırttı doğrusu.

“Sizlerin de takip ettiği gibi böyle bir konu yok. Böyle bir girişim yok” diye cevap verdi soruya Namık Tan ve ekledi: “Bu demek değildir ki, Ermeni iddiaları gündemden kalktı. Başkan''ın (Obama) açıklamasını her sene olduğu gibi istismara çalışacaklardır. Biz Başkan Obama''nın açıklamasında sağduyulu davranacağını ve 1915''e ilişkin olayları soykırım olarak nitelendirmeyeceğini inanmaktayız.”

Her yıl 24 Nisan''da yapılan açıklamayı bir gün öncesinde yapan ABD Başkanı Obama, hiçbirimizi şaşırtmadı ve geçen sene olduğu gibi “Büyük Felaket” ifadesini kullandı.

Namık Tan, işgal ettiği pozisyon itibariyle Washington''da Türkiye-Amerika ilişkilerini en iyi değerlendirebilecek isim. “Genel olarak baktığımızda, Türk-Amerika ilişkileri, bu yılın başından şu ana kadar geçen zaman zarfında, geçen senenin aynı zaman zarfına oranla çok daha iyi bir durumda. Birçok konuda geçen sene yaşadığımız sıkıntıları, ağırlıklı gündem maddelerini bu sene içinde görmüyoruz” diyor, Büyükelçi.

Toplantıda not defterine aldığım ve altını çizdiğim şu cümleler, iki ülke ilişkilerinde gelinen noktayı göstermesi açısından oldukça önemli: “Artık çok rahatlıkla söyleyebiliriz ki, ABD ile aramızda geçen sene yaşadığımız bazı taktiksel, yöntemsel farklılıklar dahi yok. Bunlar çok önemli gelişmeler.”

Ortadoğu''da ve Kuzey Afrika''da, Arap dünyasında yaşanan tarihi olaylar Amerika-Türkiye ilişkilerinde de yeni bir perde açmış durumda. İki ülke ilişkilerinde esas konular arasında yer almayan ancak dayatılan suni gündemler yerini esas konulara, gerçek gündemlere bırakmak zorunda kaldı. İster Ortadoğu ister Afganistan, Pakistan, ister İran ister Irak, hatta Türkiye-Ermenistan normalleşmesi, hangi konuya bakarsanız bakın, ilişkilerin daha çok işbirliğine yönelik ve geçen seneye göre daha uygun ve olumlu bir zeminde ele alındığı gözleniyor.

Türkiye-Amerika ilişkilerinin ivme kazanmasının temel nedenlerinden birisi şüphesiz Arap dünyasındaki ayaklanmalar, Arap uyanışı. Arap dünyasına Türkiye bir anda “rol model” olarak gösterilince, “eksen kayması” iddialarının ne kadar kof ve içinin boş olduğu da ortaya çıktı. İddia sahipleri bile bu iddialarını bir kenara bırakmak zorunda kaldı. Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu neredeyse her hafta ABD''li mevkidaşı Hillary Clinton ile ya telefonda ya da uluslar arası toplantılarda birebir görüşüyor. ABD Başkanı Obama''nın Başbakan Erdoğan''ı kaç kez aradığının hesabı ise yapılmaktan vazgeçildi artık. Madalyonun bir yüzünde bunlar var.

Amerika-Türkiye ilişkilerinde madalyonun ikinci yüzü, bana göre daha anlamlı ve önemli.

Amerikalılar, Türk muhataplarını bugün daha iyi anlıyorsa, görüşmeler daha uygun ve olumlu bir zeminde gelişiyorsa, “taktiksel ve yöntemsel” farklılıklar bile ortada kalmamışsa, bunun nedeni, mevcut hükümetin Ortadoğu''ya, Arap dünyasına yönelik iktidara geldiğinden bu yana izlediği politikalar. Washington ve diğer batı başkentleri Arap uyanışına karşı politikalarını uyumlu hale getirmeye çalışırlarken, AK Parti hükümeti, 8 yılı aşkın bir süredir artık tasvip gören mevcut politikalarını hayata geçirmeye çalışıyor.

Türkiye bugün Arap dünyasına ilham kaynağı olarak gösteriliyorsa, Ankara Libya''da hem Trablus hem de Bingazi ile konuşabiliyorsa, Şam''a, Kahire''ye rahat bir şekilde mesaj yollayabiliyorsa bunu sekiz yıldır izlediği politikalara borçlu.

Türkiye Arap dünyasına olduğu kadar, Washington''a ve diğer batı başkentlerine de yeni dönemde ilham kaynağı olabilir, olmalı dersek, abartmış olur muyuz sizce…