Türkiye"nin Ortadoğu başağrısı

Filistin-İsrail çatışmasının, Irak''tan gayrı, Türkiye''nin bir başka "Ortadoğu başağrısı" olacağı besbelli. Ariel Sharon''un İsrail''de Başbakanlık seçimlerini, Ehud Barak''ı ağır bir hezimete uğratarak kazanmasının ardından bölgede "ısınmaya başlayan sular" daha da ısınacak. Besbelli.

İlk bakışta Ankara''nın Ortadoğu diplomatik trafiğinin önemli bir merkezi görüntüsü vermesi Türkiye''nin "ağırlığı"nın artması gibi algılanabilir. İşte Filistin lideri Yasir Arafat dün Ankara''daydı. İsrail Genelkurmay Başkanı Shaul Mofaz bekleniyordu. Filistinlilerin, İsraillilerin ve diğer Arap yetkililerinin Ankara''ya, Türk Dışişleri yetkililerinin ise Ortadoğu başkentlerine ziyaret trafiğinin artacağı anlaşılıyor. Ancak, "bölgesel gerilim"in artması, Türkiye''nin bugün görülen "ağırlığı"nın bu halini ortadan kaldıracak,Türkiye''yi "taraf tutmaya" doğru itecektir.

Türkiye, bu olgudan ötürü çıkarlarını "Barış Süreci"nin devamında görüyor. Barış sürecinin "ölümü", Türkiye''nin bir yıla yakın süredir sürdürdüğü diplomasinin de ölümü demektir. Türkiye, Ortadoğu politikasını değiştirmeye mecbur kalacaktır. Haaretz gazetesinde önceki gün "Türkiye ile tehdit altındaki ittifak" başlıklı yazıdaki şu satırlar dikkat çekici:

"(İsrail) Dışişleri Bakanlığı''nda, Türkiye, Avrupa Dairesi içinde yer alıyor. Ne var ki, Sharon''un seçilmesine dair en aşırı hoşnutsuzluk açıklamaları Batı Avrupa''dan geldi, Ankara''dan değil… Fakat İsrail kaynakları; eğer Filistinlilerle ihtilaf sertleşerek tırmanırsa ve özellikle İsrail, Filistin mahallelerini tekrar zaptederse, Türkiye''nin geri adım atacağına ve İsrail söz konusu olduğunda düşük bir profil ortaya koyacağına inanmaya devam ediyorlar."

İsrail kaynaklarının (yetkilileri diye okuyabilirsiniz), bu kanaatleri haksız sayılmaz. Yasir Arafat''ın "oyun planı" da zaten, ihtilafı "bölgesel kriz" boyutlarına taşımak. Bu "oyun planı" aslında bir "Arap oyun planı". Araplararası birlik, çok uzun yıllardır raslanmadık biçimde oluşuyor. Arafat''ın "stratejik derinliği"ni Mısır oluşturuyor. S.Arabistan ve Ürdün, "kanatlarda" bu "Mısır-Filistin ekseni"ne destek sağlıyorlar. Hafız Esad''ın ölümüyle sahneden çekilmesinden sonra, Başşar Esad''ın yönetimindeki Suriye, bir "özerk" Arap güç merkezi görüntüsünden sıyrılıp; genel Arap tutumu ile "tandem" halinde davranmaya dikkat ediyor. Arafat''ın pek yakında çok uzun bir aradan sonra Şam''ı ziyareti gündemde.

Filistinliler ve İsrailliler arasında "kılıçların çekildiği" bir "bölgesel kutuplaşma" ikliminde, Türkiye''nin İsrail ile arasındaki "stratejik eksen" sırıtır ve ayakta tutulamaz. Türkiye, İsrail ile ilişkilerini kopartmadan, İsrail yetkililerinin kanısına uygun biçimde, "geri adım" atmaya mecbur kalacak. Bunu yapmadığı yani İsrail ile "stratejik ortaklık" halinde kaldığı takdirde, Yahudi devleti ile müştereken istikrarsızlığa" sürüklenir ve hatta "şiddet"i "kendi içine" de davet etmiş olur.

Bölgedeki durumu olduğu gibi, gerçekçi biçimde görmek gerekiyor. Nitekim, İsrail''in en parlak liberal beyinlerinden Meron Benvenisti, Haaretz''in dünkü sayısında "En kötü senaryo gerçek oluyor" başlıklı yazısında, gerçekleşmesini hiç istemediği sonuçlara, herşeye rağmen, gerçekçi teşhisler koymuştu. Ünlü yazar Amos Oz''un "fanatik milliyetçi", "kan dökücü", "dünün adamı" diye nitelediği Ariel Sharon ile "zamanının ötesinde", "uzlaşma ve barış yapma cesaretine sahip" diye övmüş olduğu Ehud Barak arasında şimdi şiddetin tırmanması yüzünden "milli birlik" hükümeti kurulması kuvvetli ihtimal. Her iki lidere de karşı olan Benvenisti, İsrail''de "milli birlik hükümeti" kurulmasını "safların sıklaştırıldığı kabilecilik" olarak görüyor ve buna gelinen noktada kimsenin karşı çıkamayacağını, ama olayları kontrol altına almanın ve hatta gerçekçi bir diplomatik seçenek önermenin, artık umutsuz olduğuna işaret ediyor.

Benvenisti''nin şu satırları ise, Arafat''ın Ankara ziyaretinin ardından Türkiye''nin sarıldığı "diplomatik hamle"nin geçersizliğini anlatıyor:

"Sadece artan ölçüde kuvvet kullanılmasına imkan veren atmosfer, uluslararası müdahale için baskıyı harekete geçirecek olan aşırı bir tırmanmaya yol açacak. Bosna ve Kosova''dakini andıran bir dış müdahale şansı son derece zayıftır; çünkü Amerika''nın giderek kendini tecride çekmesiyle dünya polisi görevine yan çiziyor ve Yahudi devletinin eylemlerini kısıtlayacak olan böyle bir müdahale anti-Semit bir davranış olarak görüleceği için, bunu yürürlüğe koymak tereddüt yaratacak."

Türkiye, Arafat''ın Ankara ziyaretinden sonra, El-Halil''deki Türk askeri gözlemcilerini, İsrail çapına yayacak "çok uluslu güç" biçimindeki bir formülü Oslo Barış Süreci''nin ev sahibi Norveç''le görüşmeyi tasarlıyor. Niyet iyi ama varacağı bir adres yok.

İsrail, Arafat''ı ve Filistinlileri "terörizm"le suçlayacak ve "terör altında müzakerelere oturulamayacağını" vurgulayacak. Türkiye''nin bildiği ve tanıdığı bir dil. Arafat ise, Ankara''dan ayrıldığı sırada ilan ettiği türden, İsrail''in, yasaklanmış uranyumlu silahlar, sinir gazı kullandığını bildirerek

Yahudi devleti üzerinde uluslararası baskıyı davet edecek.

Önümüzdeki dönemde iş gelip, şu basit gerçeğe oturacak: İsrail''in işgalci bir devlet ve Filistinlilerin "ulusal kurtuluş mücadelesi" verdikleri.

Türkiye ne yapacak? Ne yapmalı?