“12 Eylül” Türkiye için özel bir tarihe işaret ediyor. Ancak dün gazetelere baktığımızda “12 Eylül” ile ilgili ciddi yazı ve değerlendirmelerin olmadığını görmek biraz şaşırtıcı geldi. Türkiye için tam bir “milat” olmuş tarih nasıl oluyor da sıradanlaşıyor?
12 Eylül darbesinin gerçekleştiği tarihten bu yana çeyrek asırdan biraz fazla bir zaman geçti. Çeyrek asır bir toplumun tarihinde çok uzun bir zaman olmasa da küçümsenecek bir zaman dilimi değil.
12 Eylül ile ilgili değerlendirmeler toplumun tümünü muhatap alsa da herkes nezdinde anlamının ve çağrıştırdıklarının aynı olmadığı açık. 12 Eylül 1980 öncesindeki kaos ve anarşi ortamını hatırlayan, o dönemin sıkıntılarını yaşayanlar için bu günün anlamı ile bundan habersiz olanlar için anlamı elbette aynı değil.
Önce şuna dikkat çekmek gerekiyor. 12 Eylül 1980 tarihinde olan şey nedir? Tercih edilen resmi niteleme ile bir “müdahale” mi, bir “harekat” mi, bir “darbe” mi, bir “ihtilal” mi, bir “inkılap” mı? Bunlardan hangisi bu tarihte olanı en iyi anlatmaktadır?
En çok tercih edilen 12 Eylül''ün bir “müdahale” ve bir “harekat” olduğu şeklindedir. Ben bu nitelemelerin o tarihte olup bitenleri anlatmada yetersiz kaldığını düşünüyor ve bütün çıplaklığıyla 12 Eylül 1980 tarihinde olanın kelimenin tam anlamıyla bir “darbe” olduğunu düşünüyorum. Neden bu olayın bir darbe olduğu sorulursa gerekçesi ne olursa olsun demokratik yöntemlerle seçilmiş işbaşındaki bir hükümetin, seçilmiş temsilcilerden oluşmuş Meclis''in ve yine halk oylamasıyla kabul edilerek yürürlüğe sokulmuş bir Anayasa''nın zor kullanılarak iskat edilmesi ve yerine halkın rızası ve onayı olmasısın bir hükümetin, Anayasa''nın ve kurumların ikame edilmesi nedeniyle bir darbe olduğunu söylememiz gerekiyor.
12 Eylül 1980 tarihinde ordunun emir komuta zinciri içerisinde harekete geçip yönetime el koymasının kabul edilebilir, anlamlı ve önemli gerekçeleri olabilir. Darbeyi yapanlar Silahlı Kuvvetler''in “Cumhuriyeti koruma ve kollama” görevi çerçevesinde bunu yaptıklarını iddia etmişlerdir. Yaşanan siyasi kaos ve anarşinin yarattığı güvenlik sorunu nedeniyle halkın önemli bir kısmı darbeyi memnuniyetle karşılamıştır. Zaten dünyanın neresinde olursa olsun her bir darbenin kendince bir haklı sebebi vardır. İktidarlar kendi meşruluklarını yaratma hususunda zengin imkanlara ve araçlara sahiptirler. Bu bakımdan 12 Eylül darbesinin toplumun büyük bir kesimi tarafından memnuniyetle karşılanmış olması onun meşru olduğu anlamına gelmez. Dünyanın hiçbir yerinde yürürlükteki Anayasa''yı kaldıran, demokratik seçimlerle seçilmiş kurumları ortadan kaldıran bir darbe meşru olamaz. Dahası böyle bir eylem, yürürlükteki anayasayı zor kullanarak kaldırdığı için en ağır bir suç oluşturur.
12 Eylül darbesini burada çeşitli yönleriyle irdeleme şansımız yok, buna gerek de yok. Asıl sorun Türkiye''de askeri darbelerin bir kriz çözme, krizlerin üstesinden gelme yöntemi olarak görülmesidir. Her toplumda zaman zaman yaşanan siyasi ve sosyal krizlerin ve olağanüstülüklerin olması mümkündür. Önemli olan bu tür krizlerin üstesinden nasıl gelineceğini bilmek ve kriz çözmede demokratik araçları harekete geçirebilmektir. Türkiye çok partili hayata geçtiğinden bu yana kriz çözme konusunda demokratik yöntemleri harekete geçiremiyor; krizleri demokratik yöntemlerle çözmeyi başaramıyor. Neticede krizleri çözmek için darbeler gündeme geliyor.
Türkiye''nin yaşadığı her bir darbe öncesinde derin ekonomik, sosyal ve siyasal krizlerin olduğu dikkat çekiyor. 12 Eylül öncesinde de Türkiye tarihinin en derin krizinden geçiyordu. Demokratik kurumlar bu krizi aşma noktasında başarısız kalıyor ve sistem çözümsüzlüğe doğru ilerliyordu. Cumhurbaşkanı seçilememiş, anarşi önlememiş, ekonomik kaos ve enflasyon önlememiş, piyasadaki yokluklar, anarşik olayların yol açtığı güvensizlik toplumu derinden sarsıyordu.
Böyle bir ortamda demokratik kurumların krizlerin üstesinden gelecek çözümler geliştirmesi gerekirken bu başarılamıyordu. Bu noktada 12 Eylül darbesi gelmiş ve bir kriz çözme yöntemi olarak kabul edilmişti.
Sonuçta askeri darbe gerçekten krizi çözebilmiş midir, sorusu ortadadır. Kısa dönemli düşünüldüğünde darbenin krizi çözdüğü, mevcut sorunların üstesinden geldiği düşünülse bile uzun dönemli düşünüldüğünde darbenin yol açtığı yeni sorunların çözdüklerinden daha çok olduğu söylenebilir. Seksenli yılların ortalarından bu yana Türkiye''nin maruz kaldığı yeni toplumsal ve siyasal krizlerin arka planında 12 Eylül darbesinin toplumsal gerçeklikten uzak düzenlemelerin, uyguladığı politikaların olduğu ortadadır. Diğerleri gibi 12 Eylül darbesi de, krizleri çözmede başarılı olmadığı ve uygulamalarıyla yeni sorunlara yol açtığı, aradan geçen çeyrek yüzyıl sonra görülebilmelidir. Askeri darbeler, hiçbir toplumda ekonomik, sosyal ve siyasal krizleri çözememiştir.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.