Bugünlerde siyasi partilerin en önemli faaliyeti ve sıkıntısı yaklaşan mahalli genel seçimler için aday belirlemeleridir. Buna bir bakıma muhtemel siyasi kadroların oluşturulması çabası da diyebiliriz.
Aslında siyasi kadroların oluşturulması, bir siyasi parti için vazgeçilmez temel görevlerin başında gelmektedir. Bu bakımdan bu temel işlev, siyasi partiler için bir tür varlık nedeni ve vazgeçilmesi asla mümkün olmayan temel bir faaliyettir.
Demokratik toplumlarda, toplumun geleceğinde aktif rol oynayacak siyasi yöneticilerin belirlenmesi başlı başına önemli bir faaliyet olup bir noktaya kadar bu konudaki başarı demokratiklik düzeyi ile de yakından ilgilidir.
Siyasi yönetici olacak adayların belirlenmesinde temelde iki farklı yöntem takip edilmektedir. Biri adayların merkez yoklaması tarafından belirlenmesi. Diğeri ise adayların belirlenmesinde partililerin etkini rol oynamalarıdır. Yani ön seçim yöntemi ile belirlenmesidir. Her iki yöntemin de bir takım avantajları ve dezavantajları olduğu belirtilmelidir. Adayların merkez yoklamasıyla belirlenmesi halinde, parti içi disiplinin sağlanması söz konusu olup partinin bütünlük ve birlik içinde devamı amaçlanır. Zira parti genel merkezi, partinin ideolojisi ve politikalarına ters düşecek adaylara yer vermeyeceğinden partide farklı seslerin ve tartışmaların önüne geçilmiş olur. Ne var ki demokratik sistem için son derece önemli olan parti içi demokrasi ikinci sıraya itilmiş, önemsenmemiş duruma düşülmektedir. Parti içinde farklılıklara yer verilmediğinden genel merkezin eğilimine karşı olacak herhangi bir düşünce ve eğilimin oluşması söz konusu olamayacaktır.
Buna karşılık ön seçim yöntemi ile adayların belirlenmesinde ise parti içi demokrasi işletilmiş, yerel eğilimler ve beğeniler dikkate alınmış ve bu yolla parti içinde farklı düşünce eğilimde olan kişiler adaylık kazanmışlardır. Böyle bir partide bütünlük ve birliğin sağlanması son derece zor olduğundan parti içi disiplin ciddi bir sorun olarak ortaya çıkacaktır.
Bundan dolayıdır ki genellikle parti içi disipline önem veren ideolojik ve daha çok ortanın sağ ve solunda biraz ileri noktalarda yer alan partiler adaylarını merkez yoklaması yoluyla tayin ederler. Çünkü bu tür partiler için disiplin önemlidir ve partide farklı düşünce ve eğilimlerin olmasına izin verilemez. Buna karşılık ideolojik niteliği gevşek ve merkezde veya merkeze yakın yerlerde yer alan kitle partileri ise ön seçim yöntemini işletmeyi tercih ederler. Bu yolla bir yandan yerel eğilimlerin ve tercihlerin önünü açmış diğer yandan da parti içi demokrasiyi işletmiş olurlar.
Partiler bu iki yöntemden birini tercih edebilecekleri gibi bunların karmasını da uygulayabilirler. Yani adayları, bazı seçim çevrelerinde ön seçimle, bazılarında ise genel merkez yoklamasıyla belirleme yoluna gidebilirler.
Ülkemizde sizin de dikkatinizi çektiği gibi nerede ise bütün siyasi partiler adayları merkez yoklaması yöntemiyle belirlemektedirler. Özellikle bazı sosyal demokrat partiler, bazı seçim çevrelerinde ön seçim yöntemine de baş vurdukları görülmektedir. Ancak ön seçim, daha çok genel seçimlerde milletvekili adaylarının belirlenmesinde tercih edilmektedir. Nispeten uygulanmasının zor, zahmetli ve riskli bir yöntem olan ön seçim yöntemini uygulamak daha külfetlidir. Buna karşılık merkez yoklamasının uygulanması nispeten daha kolay olmakla beraber riskleri ve sıkıntıları çok olan bir yöntem olarak görülmektedir.
Mahalli seçimlerde partiler nerede ise bütün adaylarını merkez yoklamasıyla belirlemektedirler. Açıkça demokratik uygulama ve değerlerle çelişen bu yöntemin mahzurlarını azaltmak ve daha tercih edilebilir, seçmenlerce kabul edilebilir hale getirmek için son yıllarda bazı yeni ara yöntemler ve teknikler gündeme gelmiş bulunmaktadır. Eğilim yoklaması, kamuoyu araştırmaları, parti kademelerinin kanaatleri gibi hususlar aday belirlemesi sürecinde belli bir rol oynamaktadır. Sonunda parti genel merkezi, aday belirlemede karar verirken partililerin ve yerel düzeydeki seçmenlerin eğilimlerini de bir noktaya kadar dikkate almaktadır. Bu uygulama ile bir yandan parti içi disiplin gözetilirken diğer yandan ihmal edilmiş olan parti içi demokrasi bir noktaya kadar gözetilmiş olmaktadır. Uygulamalara bakılırsa çoğu yerde parti içi demokrasinin parti içi disipline kurban edilmektedir. Partilerin disiplin ile demokrasi arasında kuracakları denge onların bu konudaki başarısını ortaya koyacaktır.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.