Daha önce de belirttiğimiz gibi 1982 Anayasası, daha önce yaşananları dikkate alarak Cumhurbaşkanlığı seçimi konusunda pratik, sorun çözücü ve herhangi bir krize yol açmayacak bir sistem getirmiştir. Bütün toplumlarda ister anayasa koyucu olsun isterse kanun koyucu olsun toplumda yaşanan sıkıntı ve krizleri, edinilen tecrübeleri ve ortaya çıkan problemlerin ışığında birtakım çözümler geliştirmek ve buna göre düzenlemeler yapmak durumundadırlar.
Anayasal ve yasal düzenlemelerin yaşananlar ışığında yapılması son derece normal ve anlaşılabilir bir husustur. 1961 Anayasası ellili yıllarda yaşananları, 1982 Anayasası da yetmişli yıllarda yaşananları dikkate almış ve bir bakıma bu yıllardaki gelişmelerin, krizlerin ve çözümlenemeyen kolektif sorunların gölgesinde yapılmıştır. Mesela 1961 Anayasasının egemenlik yetkisini ve kullanılmasını düzenlerken TBMM''nin yanında anayasal kurumları da buna ortak etmesi ellili yıllardaki siyasi tartışmaların, kaosun ve gelişmelerin bir sonucu olarak gündeme gelmiştir. Hatırlanacağı gibi Demokrat Parti iktidarı bu dönemde "milli irade" kavramını öne çıkararak her türlü yetkiye sahip olduğu ve bu yetkiyi sınırsızca kullanabileceği görüntüsü vermiştir. Kendisine yönelik eleştiri ve muhalif çıkışları "milli irade"yi temsil etme adına görmezlikten gelebilmiştir.
Benzer şekilde 1982 Anayasası da yetmişli yıllardaki siyasi ve sosyal kaosun bir sebebi olarak gördüğü anayasal düzenlemeleri ortadan kaldırarak pek çok konuda yeni ve sınırlandırıcı düzenlemelere gitme ihtiyacı duymuştur.
1982 Anayasasının getirdiği özgün düzenlemelerden biri de Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin sistemdir. Anayasanın 101 ve 102.maddesi Cumhurbaşkanı seçimini düzenlemektedir. Buna göre mevcut cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasından bir ay önce seçim süreci başlar. Bu sürenin ilk on gününde adayların Meclis başkanlığına bildirilmesi ve kalan yirmi gün içerisinde de seçimin tamamlanması söz konusudur.
Anayasanın getirdiği seçim sistemine göre Cumhurbaşkanı en fazla dört turluk bir seçim sonucunda seçilebilmektedir. Oylamalar en az üçer günlük aralarla gerçekleştirilir. İlk iki oylamada Meclis üye tam sayısının üçe iki çoğunluğu aranır. İlk iki oylamada üçte iki çoğunluğu sağlayan olmazsa üçüncü oylamada Meclis üye sayısının salt çoğunluğunu elde eden aday seçilmiş sayılır. Bu da sağlanamazsa dördüncü oylamaya üçüncü oylamada en fazla oy olan iki aday katılır ve üye sayısının salt çoğunluğunu elde eden Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. Bu da gerçekleşmezse derhal TBMM seçimleri yenilenir.
Dikkat edilirse sistem pratik ve seçimin bir sorun haline gelmemesi esprisine dayalı olup getirdiği dörtlü oylama sistemi ile sorunu çözmüş bulunmaktadır. Dolayısıyla şu andaki Mecliste yeni Cumhurbaşkanının seçiminin, bu anlamda bir sorun haline gelmesi, çıkacak adaylardan herhangi birinin seçilebilecek oranda oy alamaması söz konusu olmayacaktır.
Siyasi hayatımıza baktığımızda Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin sorun haline geldiği dönemler altmışlı ve yetmişli yıllar olduğu görülüyor. Altmışlı yıllarda sorunun kaynağı darbe rejiminden demokratik rejime geçilirken sivil siyasete ne kadar alan açılacağı noktasında düğümlenmiştir. 1961''de Ali Fuat Başgil''in trajik bir şekilde adaylığının engellenmesi ve darbe lideri Cemal Gürsel''in seçilmesi, elbette ki normal şartların ürünü değildi. Demokratik mekanizmanın çalışmasına izin verilmiş ancak darbecilerin vesayeti ortadan kalkmış değildi. Böyle bir ortamda sivillerin aday olması siyasi krizi derinleştirmekten öte bir anlam taşımamıştır. Nitekim 1965''te Cevdet Sunay''ın adaylığına karşı, ağzı yanan sivillerin muhalif aday çıkarmaları mümkün olmamış ve siviller mecburen oy vererek sorunu aşmışlardır.
1973 seçiminde ise ciddi bir sorun yaşanmıştır. Zira 12 Mart muhtırasına imza koyan komutanlar, kendi içlerinden Faruk Gürler''i Çankaya''ya çıkarmak istemişlerse de kendi içlerinde birlik sağlayamadıkları ve askerlerin siviller üzerindeki dayatma ve baskıların yol açtığı tepki sivillere yeni çıkış imkanı vermiştir. Nitekim o günün sivil siyasetçileri son derece makul ve rasyonel bir politika ile askerlerin adayına oy vermezken Meclis üyesi bir askeri şahsiyet üzerinde uzlaşarak F. Korutürk''ü seçmişlerdir. 1980''deki seçimde ise kriz bir türlü aşılamamıştır. Meclis dışından bir adayın seçimi söz konusu olmadığı gibi Meclis içerisinden bir sivil seçilimi de mümkün olmamıştır. Aylarca devam eden faydasız oylamalar sonunda 12 Eylül darbesinin gerekçelerinden biri olmuştur.
1982 Anayasası döneminde ise Cumhurbaşkanlığı seçimi herhangi bir krize yol açmadan gayet pratik şekilde çözülebilmiştir. Tahminim önümüzdeki seçimde de kurumsal anlamda bir kriz söz konusu olmayacak ve Meclis içerisinde seçim başarıyla gerçekleştirilecektir.
Anayasal ve yasal durum bu iken peki niçin konu bu kadar tartışılıyor? Bu ayrı bir sorundur. Buna önümüzdeki yazılarda değinelim.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.