Baykal"ın "bu dünyada iktidar olmak" arzusu

1999 genel seçimlerinde barajın altında kalarak Meclis''e giremeyen CHP''nin Genel Başkanı Deniz Baykal''ın farklı meslek ve düşünce kesimlerine mensup uzmanlardan oluşan "CHP Bilim Yönetim ve Kültür Platformu" adıyla bir danışma kurulu oluşturması, siyasetin içinde bulunduğu kronik sorunların bir kez daha gündeme gelmesine vesile oldu. Baykal, oluşturduğu danışma kurulunda liberal, sağ, muhafazakar ve küreselleşmeci denebilecek şahsiyetlere de yer verince partisinin geleneksel tabanını oluşturan Sol Kemalist kesimden yoğun eleştirilere hedef olmaktan kurtulamadı. CHP''yi sağa çekmek, liberalleştirmek, değişime kapılmak gibi eleştiriler acımasızca dile getiriliyor.

Baykal''ın eleştirilere verdiği cevap gerçekten dikkat çekici. "Bu dünyada iktidar olmak" istediğini söylemektedir.

Hangi parti iktidar olmak istemiyor ki? Bütün partiler için iktidar olmak veya en azından iktidarın kullanılmasına ortak olmak temel hedeftir ve bir parti için olmazsa olmaz bir niteliktir. Bu açıdan bakarsak Baykal''ın "iktidar olmak" istemesi sıradan bir cevap gibi gözükür, ama onun kastettiği bundan öte bir şeydir.

Baykal''ın "iktidar olmak"tan kastettiği şey şudur: CHP mevcut yapısı, tercihi ve kanunu ile bir parti olarak varlığını sürdürse bile asla iktidar olma şansı yakalayamaz. Eğer iktidar olmak gibi bir rasyonel hedefimiz olacaksa gelişen toplumsal ve küresel şartlara göre partiyi ve ideolojik tercihlerini yenilememiz, programını, önceliklerini ve toplumsal tasarımını yeniden oluşturmamız gerekiyor. Bu iktidar olmak için kaçınılmaz bir zorunluluktur. Ya bunu yaparız ve iktidar olmak şansını yakalarız, yahut da olduğumuz yerde kalır asla iktidar olma alternatifi olamayız!

CHP otuzlu yılların devrim ideolojisini yenileyemedi

CHP, 1982-1995 arasındaki inkıta dönemini saymazsak Türkiye''nin en eski partidir. Cumhuriyetten önce kurulmuş, cumhuriyetin şekillenmesinde birinci derecede rol oynamış, devlete damgasını vurmuş bir parti. 1950 yılına kadar ülkeyi tek başına ve muhalefetsiz yönetmiş, adeta toplumu bütün cepheleriyle yeniden inşa etmiş bir siyasi anlayışı ve devlet eliyle bürokrasi aracılığıyla toplumu modernleştirme misyonunu temsil eden bir parti. 1950 öncesinin partiler tipolojisinde daha çok faşist parti eğilimi sunan CHP, 1965''lere kadar kendisini bir türlü yenilemesini bilemedi. 1930''lu yılların değerlerine göre oluşturulmuş olan devrim ideolojisi ve ilkeler partinin altı okunda ifade edilmiştir. Aslında tek parti ideolojisini oluşturan bu ilkeler çok partili düzende meşruiyet sorunuyla karşı karşıya gelince CHP''nin yeni ideolojik omurgası, altmışlı yılların yükselen değerleri arasında yer alan "ortanın solu" üzerinde yükseltilmeye çalışıldı. Arkasından "sosyal demokrasi", "demokratik sol" gibi denemeler gündeme geldi. Seksenli yıllara kadar devam eden kaosta "ortanın solu"nun kısmi başarısı Soğuk Savaş düzeninin çökmesiyle başarısız olmak zorunda kaldı.

Partiler ve 21. yüzyılın değerleri

Seksenlerden sonra gelişen siyaset çizgilerinde Soğuk Savaş döneminin ne "sol"u vardı, ne de resmi ideolojinin dar kalıpları içerisine sıkıştırılmış siyasal eğilimleri vardı. 20. yüzyıl bitmişti ve yeni yüzyıl devrim ideolojilerine, merkezi planlamaya dayalı kapalı ekonomilere, otuzlu yılların değerleriyle oluşturulmuş tekçi ve devletçi siyasi düşüncelere prim vermiyordu. Bu durumda klasik devletçi, tekçi, ulusçu ve milliyetçi yapıları savunan sol veya faşist partiler tam bir yol ayrımına gelmiş bulunuyorlardı: ya otuzlu yılların devrimci ideolojilerini savunmaya devam edecekler ve tahmin edilebilir bir gelecekte iktidar olma şansını kaybedecekler, yahut da kendilerini yeni şartlara ve gelişmelere uydurarak ideolojilerini, programlarını ve hedeflerini yeniden oluşturarak değişeceklerdi.

Bu çıplak gerçeği Baykal''ın gayet net şekilde gördüğü anlaşılıyor. Baykal ve ekibi, önceki genel başkanlığı dönemindeki tecrübelerin de ışığında, ikinci yolu tercih etti ve CHP''yi yeniden oluşturma yoluna girmiş oldu. Bu gerekliliği görmeyen, ya da hâlâ otuzlu yılların değerlerinin ve şartlarının devam ettiğini sanan kimselerin eleştirilerine hedef olması şaşırtıcı değil. Burada Baykal''ın bu tutuculara ve statükoculara karşı direnebilmesi ve değişmenin gerekliliğini rasyonel argümanlarla anlatabilmesi siyasetin önünün açılmasında önemli rol oynayabilir.

Daralan alanda tıkanmışlık ve çözümsüzlük içerisinde bocalayan siyasetin nefes alabilmesi, alanını genişletebilmesi ve toplumsal sorunlarda işlevsel hale gelebilmesi öncelikle partilerin kendilerini ideolojilere göre değil toplumsal şartlara ve beklentilere göre tanımlamalarıyla mümkün olacaktır. CHP''nin tek başına bunu başarması elbette imkansız, ama devrim ideolojisinden arınarak rasyonel gereklere göre tanımlanan önceliklere itibar etmesi önemli ve umut verici bir gelişmedir. "Bu dünyada iktidar olmak" isteyenler, öncelikle toplumsal gerçekliğe ayna tutmalıdırlar.