“Büfeci İslam”a devam...
Davut DursunYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 05/10/2006, Perşembe • Yeni Şafak Haber Merkezi
İslama ve genelde dine ilişkin tasnifler ve tipolojiler toplumbilimlerin en önemli alanını oluşturuyor. Bunun temelinde yaşanan toplumsal gerçeklikle söz konusu alana ilişkin normatif/olması gereken düzen arasında mevcut farklılıktır. Hiçbir normatif düzen veya yapı, hayata birebir aktarılamaz. Böyle bir şey tarih boyunca gerçekleşmemiştir. Bundan dolayı ideal bir tip olan normatif düzenlerle bunun farklı toplum kesimlerindeki uygulamaları farklı yapılar şeklinde tezahür etmektedir. İşte farklı tipolojiler veya tasnifler bu gerçeklikten doğmaktadır.
“Büfeci İslam” kavramlaştırmasına girişen ve bununla bir gerçekliği ifade ettiğini savunanlar kısaca şuna dayanmaktadırlar: Gerçek İslam başka, Türkiye''de öne çıkan İslam şeydir. Türkiye''de son dönemlerde etkinliği artan ve toplumsal görünürlük alanında kendisini çeşitli şekillerde hissettiren, siyasette, ekonomide, sosyal hayatta giderek öne geçmeye çalışan kesimlerin şahsında temsil ettikleri İslam''ın gerçek İslamla ilgisi yoktur.
Bu yeni durum daha dün köy ve kasabalardan şehre gelen ve basit işlerle meşgul olan, büfecilik gibi sıradan işleri yapan kesimlerin kendi kimliklerini ortaya koydukları yeni bir formdur ve en belirgin özelliği iştigal ettikleri ekonomik faaliyet olduğu için sınıfsal temellidir ve buna “Büfeci İslam” demek gerekir!
İslam bütün boyutlarıyla tekemmül etmiş bir dindir. Kaynakları, temel ilkeleri, normları, akidesi her bakımdan netleşmiştir. Bu bakımdan kaynaklarda belirlenmiş olan İslam anlayışına “Kitabi İslam” demek genel olarak tercih edilen bir ifadelendirmedir. Buna Batılılar daha çok “Ortodoks İslam” demeyi tercih etmektedirler.
Temel kaynaklarda belirlenen normların farklı toplumlardaki uygulanmasına bakıldığında sosyolojik düzeyde ciddi farklılıkların olduğu gözlenmektedir. Dolayısıyla uygulamada yani toplumsal gerçeklik alanında tek bir İslam değil farklı İslamlar söz konusu olmaktadır. Gerçi normatif düzeyde de Sünnilik, Şiilik gibi iki temel farklı anlayışın yanı sıra yine bunlar arasında farklı hukuk ekollerinden oluşan değişik mezhepler de söz konusudur. Temel ilkelerde ve akidelerde ortak bir zemin olsa da bunların yorumlanması, anlaşılması ve içselleştirilmesinde farklı anlayış ve meşrepler gelişmiştir. Bunun toplumsal hayata yansımasındaki farklılıklar ise çok daha farklı renkler oluşturmaktadır.
Yaşanan İslam ile Kitabi İslam arasındaki farklılığı tebarüz ettirmek için genelde “Halk İslamı”, “Geleneksel İslam” gibi kavramlar tercih edilmektedir. Halk İslamı ile anlatılmak istenen yaşanan İslam''ın kendisidir. Bunda dinin temel ilke ve normları olduğu kadar bunlarla bir biçimde imtizaç etmiş ve yeni bir renk ve yapı oluşturmuş bir bütünlük de söz konusudur. Çünkü dinler ulaştıkları toplumlarda mevcut yerel kültür ve yapılarla ilişkiye giriyor ve karşılıklı etkileşim sonucu yeni bir yapının tesisine imkan veriyorlar. Hiçbir din bir toplumda mevcut kültürel dokunun tümünü ortadan kaldırarak kendisi yeni bir yapı kurmaz. Bu Peygamber döneminde bile olmamıştır. İslam dininin yerel ve yerleşik değerlerlerden, yapılardan kimisini muhafaza edip devamına imkan verdiği bilinmektedir.
Bununu yanında bir de “Resmi İslam” kavramıyla anlatabileceğimiz devletlerin siyasi iktidarlarınca benimsenip yerleştirilmek istenen, savunması yapılan ve resmi kurumlarda ve okullarda kitlelere öğretilip benimsenmesine çalışılan bir İslam anlayışı daha vardır ki bunun da “Kitabi İslam” ile bazı farklılıklar taşıması normaldir. Tarih boyunca siyasi iktidarlar, dinin meşrulaştırıcı, kitleleri mobilize edici, otoriteyi benimsetici, toplumsal bütünlüğü sağlayıcı, dayanışmayı güçlendirici gibi işlevlerinden yararlanmak istemişlerdir. Bu durum Batıda farklı dinlere mensup olanlara müsaade edilmemesi şeklinde işlemiştir. Bundan dolayı “Kralın dini halkın dini” olmuştur.
Laik sistemler her ne kadar dinle kendi aralarında bir çizgi çizerek birbirine karşı özerkleşmişlerse de geleneksel olarak toplumsal hayatta etkinliği devam eden dinin gücünden bir biçimde yararlanmanın yolları bulunmuştur. Mesela Türkiye Cumhuriyeti anayasal olarak laik bir devlet olmasına rağmen Diyanet İşleri Başkanlığı yoluyla belli bir İslam anlayışının savunuculuğunu yapıyor ve okullarda çocuklara öğretilmesine özen gösteriyor. Dolayısıyla bir “Resmi İslam” anlayışından söz edilebilir.
Demek oluyor ki ortada tek bir İslam yoktur ve farklı İslam anlayışlarını ifade babında değişik tipolojiler ve tasnifler geliştirilmiştir. Ancak oduncu, kömürcü, lokantacı, balıkçı gibi “Büfeci İslam” şeklindeki küçümseyici bakışın dışa vurumu şeklinde kendisini gösteren bir tipoloji söz konusu değildir.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.