Türkiye Cumhuriyeti ile yaşıt bir parti olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) kuruluşunun 84. yaşını kutluyor. “Cumhuriyeti kuran” parti unvanına sahip bir örgüt olan CHP, elbette sıradan ve herhangi bir parti değildir. Her ne kadar 1981-1992 arasında kapalı kalmış ve bundan dolayı bir inkıta söz konusu olmuşsa da işlevsel olarak o dönemde yerini dolduran başka adlar altında parti/partiler olduğundan bir süreklilik çizgisinin varlığını kabul edebiliriz.
Türkiye''nin siyasi parti ile tanışması, daha doğrusu Türkiye siyasetinde siyasi parti adıyla iktidar yarışında rol alan örgütlü kuruluşların yer alması, 20.yüzyılın başlarında II. Meşrutiyet döneminde olmuştur. Her ne kadar 19. yüzyılın ikinci yarısındaki siyasi gelişmelerde çeşitli “cemiyet”ler etkili olmuş ve siyasi rejimin modernleşmesinde belli roller görmüşlerse de bunlar bugünkü anlamda birer siyasi parti değillerdi. Bunlara belki “siyasi parti öncesi kuruluşlar” demek daha doğru olabilir.
Parti adıyla ortaya çıkan ilk kuruluş olan Ahrar Fırkası 1908''de kurulduğuna göre Türkiye''nin bir asırlık siyasi parti tarihi var demektir. II. Meşrutiyet döneminde pek çok parti kurulmuş olmasına rağmen Cumhuriyet döneminde bunlardan hiçbiri intikal etmemiş ve bu dönemde yeni partiler kurulmuş olduğundan yaşı Cumhuriyetten daha uzun olan bir parti yoktur. Osmanlı Devletinin tarihe karışmasıyla bu dönemin partileri de tarihe mal olmuşlardır. Cumhuriyet aynı zamanda partiler için de yeni bir başlangıç olmuştur.
CHP, aynı zamanda Cumhuriyet döneminin ilk partisi olması bakımından ayrı bir öneme sahiptir. Bu partinin tarihi ve bu süre zarfında geçirdiği değişiklikler, aynı zamanda Cumhuriyetin tarihi ve gelişimi ile yakından ilgili olmuştur.
“9 Eylül” CHP''nin kuruluş tarihi olarak kabul edilmekle birlikte buna itiraz edenlerin ve farklı tarih önerenlerin de olduğunu unutmamak gerekiyor. Parti kuruluşu sürecinde ilk adım 8 Nisan 1923 tarihinde “Dokuz Umde”nin ilan edilmesi olmuştur. İkinci Büyük Millet Meclisi için yapılan seçimleri kazanan Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti üyelerinin 8 Ağustos 1923''te yaptıkları ilk toplantıda “Halk Fırkası”nın kurulması üzerinde durulmuş ve hazırlanmış olan “Halk Fırkası Nizamnamesi” üyelere dağıtılmıştır. 9 Eylül günü yapılan toplantıda bu nizamname kabul edilerek partinin kurulmasına karar verilmiştir. 11 Eylül 1923''te yapılan ilk toplantıda ilk yönetim oluşturulmuştur. Bunun resmiyet kazanması kuruluş dilekçesinin 23 Ekim 1923 tarihinde ilgili mercilere verilmesiyle olmuştur.
Böylece partinin kuruluş konusunda muhtelif tarihler ortaya çıkmaktadır. Literatürde farklı kuruluş tarihleriyle karşılaşmamız bundan ileri gelmektedir. CHP bunlardan nizamnamenin kabul edildiği “9 Eylül”ü kuruluş tarihi olarak kabul etmektedir.
84 yaşına girmiş bir siyasi partinin bugün gelmiş olduğu yer ve Türkiye''nin modernleşme/çağdaşlaşma tarihindeki konumu önemlidir. 1950''ye kadar tek parti olarak ülkeyi otoriter yöntemle yönetmiş olan CHP, o günün şartlarına göre siyasi modernleşme/çağdaşlaşma hedefi olarak cumhuriyeti görmüş ve cumhuriyetin tesisi ve benimsenmesi için büyük bir çaba içerisine girmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında çağdaş siyasi gelişmenin hedefine demokrasinin yerleşmesi ve modernleşme için demokrasi mücadelesinin verilmesi “demokratik cumhuriyeti” toplumların en önemli siyasi hedefi haline getirmiştir.
CHP''nin dünyanın modernleşme/çağdaşlaşma ruhunu okumada bir sorunu olduğu intibaı uyanmaktadır. Partililerin Anıtkabir''i ziyaretlerinde Genel Başkan D. Baykal''ın özel deftere yazdığı şu cümleler bu zaafı ve sorunu yoruma yer vermeyecek açıklıkta ele vermektedir. Baykal aynen şu cümlelere yer vermiştir: “…Yozlaşmış, içeriği boşaltılmış, biçimsel bir kalıba dönüştürülmüş demokrasi anlayışıyla Cumhuriyetimiz ve ulusal birliğimiz tehdit altındadır…” Lütfen bu cümleleri bir kez daha okuyup Sayın Baykal''ın ne demek istediğini düşünelim. Demokrasinin cumhuriyet için tehdit olduğu iması gayet açık değil midir? Sorun işte burada. Cumhuriyet ile demokrasiyi karşı karşıya getirip cumhuriyeti tercih etmek ve demokrasiyi ötelemek. Demokrasisiz cumhuriyetin, tek partili cumhuriyetinin günümüz için hiçbir anlamının ve öneminin olmadığını, toplum için asla bir siyasi hedef olamayacağını hatırlatmaya gerek yok. 84 yaşına giren CHP, tek parti refleksini çağrıştıran bir üslupla cumhuriyetle demokrasiyi ayrıştırıp demokrasiyi bir tehdit olarak görmemeli, dahası “demokratik cumhuriyeti” yüceltmeliydi.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.