Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Otoriter tek parti sistemlerinden demokratik sistemlere geçilirken pek çok sorunla karşı karşıya geliniyor.

Genel eğilim otoriter veya totaliter rejimden demokratik düzene geçildikten sonra önceki dönemin tercihlerinin ciddi bir eleştiriye tâbi tutulması ve önceki dönemin aktörlerinin etkinliklerini kaybederek çoğu zaman yargılanmalarıyla sonuçlanan bir sürecin yaşanmasıdır. Otoriter/totaliter rejimin hakim aktörü olan tek parti veya oligarşik grup etkinliğini kaybedip yeni dönemde sıradan bir aktöre dönüşünce çoğu kez ya siyasal hayattan silinip gitmekte veya siyasal hayatın sıradan bir aktörü halinde hayatını sürdürmektedir.

Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinde tek partili sistemler dağılıp demokrasiye geçildikten sonra otoriter sisteme hayat veren komünist veya sosyalist partiler ya kapanıp siyasal hayattan çekildiler yahut da adlarını ve yapılarını değiştirip yeni sosyal demokrat kimlikle sıradan bir aktör olarak varlıklarını sürdürmeye yöneldiler. Hem bu partiler hem de toplumda öne çıkan diğer siyasi aktörler, ciddi şekilde tek partili dönemi eleştirmeye, irdelemeye ve yargılamaya yöneldiler.

Türkiye de çeyrek asrı geçen sürede bir otoriter tek parti yönetimi tecrübesini yaşamıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrasının ulusal ve uluslararası şartları tek partili rejimi demokratikleşme, demokrasi dünyasına katılma ve “hür ülkeler” safında yer alma mecburiyetinde bıraktı. Bunun sonucu olarak 1946''dan itibaren çok partili sisteme geçilip yeni partiler kurulurken demokratik hayatın gereklerine göre çeşitli yenilikler gerçekleştirildi. Bilindiği gibi 1950''deki genel seçimde seçmenlerin tercihleriyle ilk defa Türk siyasetinde iktidar barışçı yöntemlerle el değiştirmiş ve seçimle görevi devralan bir iktidar yönetime gelmiştir.

Türkiye benzer ülkelerden biraz da farklı bir şekilde çok partili sisteme geçerken normatif ve kurumsal yapısında fazla bir değişikliğe gitmemiştir. Tek partili dönemin anayasası ve temel siyasal kurumlarıyla yeni döneme geçmiştir. Yeni kurulan partiler tek partili dönemin hakim partisi olan Cumhuriyet Halk Partisi''ne (CHP) ve politikalarına ciddi eleştiriler yönelttiler. Bunu anlamak zor değil. Ancak anlaşılması zor olan CHP''nin çok partili dönemde de tek partili dönemdeki politikalarını, icraatlarını ve eylemlerini hararetle savunması, sahiplenmesi ve hiçbir şekilde eleştiri konusu yapmamasıdır.

Hatta Kemalizm''i bir tür tek parti ideolojisi olarak gören kesimler, çok partili döneme geçilmesini bir geriye gidiş, karşı devrim hareketi ve süreçteki ciddi kırılma noktası olarak değerlendirmişlerdir. Kimisi bu kırılmayı M. Kemal''in ölüm tarihine kadar geriye çekerken kimisi 14 Mayıs 1950 genel seçimleriyle iktidarın el değiştirmesine işaret etmektedirler. Özde otoriter tek partili sistemi savunan bir kesim için bunun yadırganır bir tarafı yoktur; ancak demokrasiyi benimseyen ve buna göre siyaset yapan kesimler için böyle bir savunma ciddi bir paradoksu oluşturmaktadır.

Bu tür tartışmalarda CHP''nin neden tek partili dönemin eleştirisini yapmadığını ve kendisini çok partili demokratik sistemin aktörü olarak hazırlamadığını devamlı olarak muhataplarıma sormuşumdur. Tek partili dönemdeki icraatlarını çok partili dönemde eleştiriye tâbi tutsa, hatalarını ve eksiklerini ortaya koysa ve o günün şartlarında yapılmış olanların yanlışlarını ortaya koysa çok partili ortamda daha güvenilir bir siyasi kimlik kazanamaz mı diye düşünmüşümdür. Sözünü ettiğim eleştiri sadece parti tüzel kişiliği altında değil parti ideolojisine yakın bir duruşu sergileyen aydınlar arasında da taraftar bulmaktadır. Oysa ki çok partili ortamda siyaset rekabete konu olup rakip partilerle yarışılıyor duruma gelince topluma güven vermenin en önemli adımı, otoriter tek partili dönemdeki icraatların ciddi bir özeleştiriden geçirilmesi olmalıdır. Hâlâ tek partili dönem özlemi içinde imiş gibi bir görüntü veren bir partiye çok partili dönemde toplumun yönelmesi mümkün mü?

Sanıyorum Deniz Baykal, benim bu soruma önceki günkü parti meclis grubunda yaptığı konuşmasıyla cevap vermiş ve tek parti döneminin eleştirisi yönünde önemli bir adım atmıştır. Bu eleştirinin partinin yeniden yapılanmasına, demokrasi temelinde toplum kesimleriyle buluşmasına ve yeni bir güven oluşturmasına katkı yapacağını söylemek mümkün. CHP kendi eylemlerini ve geçmişini tartışabilme başarısını göstermelidir.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...