Beklendiği gibi referandumla anayasa değişikliği paketi halk tarafından da onaylanmış oldu ve böylece paketteki değişiklikler yürürlüğe girdi. Referanduma katılımın düşük gerçekleşmesi zaten bekleniyordu ve öyle oldu. Zira anamuhalefet partisinin sandığı boykot ettiği, taraftarlarına sandığa gitmeyin çağrısı yaptığı bir ortamda elbette katılım düşük olacaktı. Diğer yandan referanduma katılımın genel seçimlerde olduğu gibi yüksek çıkması da beklenmemeli, çünkü seçimlerde partiler halkı mobilize etmede başarılı olmakla birlikte referandumlarda bu mümkün olmuyor. Dikkat edilirse referandum toplumda bir hareketlilik, heyecan ve sandığa gidiliyormuş havası yaratmış değildi. Buna rağmen katılımın yüzde yetmişlere yakın olması önemli bir başarı kabul edilmeli ve Türk halkının bu tür konulardaki hassasiyetini ortaya koyması bakamından güzel bir örnek oluşturmalıdır.
Referandumla birlikte kabul edilip yürürlüğe giren değişiklikle artık bundan böyle cumhurbaşkanları halk tarafından doğrudan ve iki turlu seçimle seçileceklerdir. Bu Türk siyasi sisteminde ciddi bir değişikliği ifade etmektedir. Her ne kadar parlamenter sistemlerin özünde cumhurbaşkanlarının/kralların halk tarafından seçilmesi pek alışık bir uygulama değilse de bu yönde uygulamalar da az değildir. Uygulama biçimi birbirinden farklı olarak cumhurbaşkanları halk tarafından seçilen parlamenter rejimler de mevcuttur. Türkiye bu sisteme sahip ülkelere katılmış bulunmaktadır.
Cumhuriyet döneminde 1924 Anayasası''nın uygulandığı devrede her seçim döneminde, daha sonra ise yedi yılda bir cumhurbaşkanları Meclis tarafından seçilmiştir. Parlamenter sistem açısından doğru olan ve tercih edilmesi gereken de bu idi. Ancak 1924 Anayasası dönemini kenarda tutarsak 1961''den bu yana her cumhurbaşkanı seçiminde ciddi krizler yaşanmış ve sistem örselenmiştir. Bu krizleri çözecek yöntemin Meclis içerisinde geliştirilmesi ve kriz yaşanmaksızın cumhurbaşkanı seçiminin gerçekleştirilmesi gerekiyordu. Bu dönemde cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi nerede ise sürekli olarak tartışılan konu olmuş olmasına rağmen bir türlü bunu sağlayacak anayasal değişiklik yapılamamıştır. Dikkat edilirse bugün yürürlüğe giren değişiklik yaşanan derin kriz aşamasında gündeme gelmiştir. Şayet nisan ayında Meclis''te normal süreç içerisinde cumhurbaşkanı seçilebilseydi bu değişiklik hiçbir zaman gündeme gelmeyecekti. Ne var ki Meclis''te yüzde 65 gibi son derece yüksek bir temsil gücüne sahip bir parti bile cumhurbaşkanını seçme hususunda başarısız olunca yapacak başka bir yol da kalmamıştı. Dolayısıyla bu değişiklik bir zaruretin sonucudur ve başka bir demokratik çözüm de kalmamıştı.
Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesinin yaratacağı çeşitli sorunların olacağını peşinen bilmek gerekir. Mevcut Anayasa''da cumhurbaşkanına tanınmış olan son derece geniş yetkilere sahip bir cumhurbaşkanı, aynı zamanda halkın desteğini arkasına alırsa sistem içerisinde hükümetle çatışmayacak mı? Sistem tüm sorumluluğu hükümete yüklemekte ve halka hesap veren hükümetin icrai yetkilerini sorgulamaktadır. Evvel emirde cumhurbaşkanının yetkilerinin yeniden düzenlenmesi ve parlamenter sistemdeki yerine çekilmesi ciddi ve acil bir zaruret olarak görülmektedir. Aslında bu konu da 1982''den beri tartışılmaktadır. Nerede ise tüm siyasi partiler sorumsuz cumhurbaşkanının bu kadar geniş yetkilerle donanmış olmasını eleştirmekte ve yetkilerin kısıtlanmasını istemektedirler. 12 Eylül liderinin sistem içerisindeki konumunu güçlendirmek için bir bakıma özel olarak düzenlenmiş bu geniş yetkilerin gözden geçirilmesi ve sembolik konumuna getirilmesi yerinde olacaktır.
Diğer bir husus artık bundan böyle cumhurbaşkanları beşer yıllığına ve iki dönem olarak seçilebilecektir. Cumhurbaşkanı adayı halkın karşısına geçip oy isteyecektir. Oy isterken bir şey vaat etmesi gerekmez mi? Herhangi bir vaat yapmadan oyu nasıl isteyecektir? Vaat aynı zamanda bir sorumluluk getirmeyecek midir? Vaat etsin ne olur, diyebiliriz. Ama cumhurbaşkanının vaatlerini karşılayacak bir imkanı, konumu ve gücü olacak mı? Mesela vergileri artırmayacağım diyebilir mi? Veya yeni üniversiteler açacağım diyebilir mi? Dese bunları nasıl yerine getirecektir? Bu ve bunun gibi pek çok soru gündeme gelecektir.
Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesiyle birlikte bu kurumun buna göre yeniden tanzimi ve bu çerçevede anayasada değişikler yapılması ciddi şekilde gündeme alınmalıdır. Biliyorum yeni anayasa yapımı ile birlikte bunları düşünürüz denecektir, ancak yeni anayasa yapımının ne zaman başarılacağı hususunda ortada bir belirsizlik var. Eğer yeni anayasa yapımı gecikecekse cumhurbaşkanı kurumunun yeniden tanzim edilerek bu yöndeki değişikliğin yapılması acil bir ihtiyaç olarak görülebilir.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.