Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) 83. kuruluş yıldönümünü kutluyor.
Türkiye''nin en eski partisi olan CHP''nin cumhuriyetle yaşıt ve hatta cumhuriyetin ilanını sağlayan bir siyasi hareket olması bakamından da ayrı bir önemi var. Partinin muhtelif metinlerinde ve yetkililerin konuşmalarında CHP''nin devlet kurucusu bir parti olarak sunulması söz konusu ise de bunun bir yorum olduğu görülüyor. Aslında CHP kurulduğunda devlet kurulmuştu ancak henüz cumhuriyet ilan edilmemişti. Cumhuriyetin ilanının CHP tarafından sağlanmış olduğu tartışmasız bir gerçektir.
CHP her ne kadar yaşını 83 olarak gösterse de, Milli Güvenlik Konseyi''nin 16 Ocak 1981''de aldığı ülkedeki tüm siyasi partilerin kapatılması kararıyla diğer siyasi partilerle birlikte kapatılmış ve yeniden siyasi hayata dönmesi 9 Eylül 1992 tarihinde ancak mümkün olmuştur. Dolayısıyla arada on bir yıllık bir kesinti söz konusudur. 1992''de yeniden açılan CHP''nin eski parti ile ne kadar alakadar olduğu zaman zaman tartışılmıştır. Bilindiği gibi bu tarihte Sosyal Demokrat Halkçı ile Demokratik Sol Parti de CHP''nin klasik tabanına yönelik olarak siyaset yapıyorlardı. Nitekim 1995''te Sosyal Demokrat Halkçı Parti CHP''ye katılma kararı alarak varlığına son vermiştir.
CHP yöneticilerinin yukarıda andığımız on bir yıllık kesintiyi önemsemediklerini veya bu kesinti sırasında partinin varlığının başka örgütlerce sürdürüldüğünü düşündükleri anlaşılıyor. Hukuki olarak olmasa bile sosyolojik olarak CHP''nin 83 yaşında olduğu tespiti doğru kabul edilmelidir.
CHP''nin kuruluş tarihi konusu tartışmalı bir sorundur.
CHP yönetimi, partinin 9 Eylül 1923''te kurulduğunu kabul etmiş bulunuyor. 1992''de parti yeniden açılırken de 9 Eylül tarihi seçilmiştir. Ancak bu tercih kuruluş tarihinin tartışmalı konumunu ortadan kaldırmıyor.
Hatırlanacağı gibi Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi''nde siyasi parti yoktu. Mütareke döneminde pek çok parti kurulmuşsa da Meclis''te bunların grup kurması ve Meclis çalışmalarında etkili olmaları söz konusu olmamıştı. Kurtuluş Savaşı sırasında Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti bir şemsiye örgüt olarak herkesi kapsamış ve tüm mücadele bu şemsiye kuruluş eliyle yürütülmüştü. Ne var ki I. Meclis''te Birinci Grup ve İkinci Grup adıyla iki etkin grup oluşmuştu. ''Birinci Grup''u iktidar sorumluluğunu elinde tutan Mustafa Kemal ve arkadaşları oluştururken ''İkinci Grup''u bunların yönetim biçimine ve politikalarına muhalif olanlar teşkil etmişlerdi.
Bir siyasi partinin kuruluşu için ilk adım, seçimlerin yenilenmesi kararı alınmasından sonra Mustafa Kemal''in 8 Nisan 1923''te Dokuz Umde adı verilen bir ilkeler belgesini ilan etmesi ile atılmıştır. Dokuz Umde kurulacak siyasi partinin ilk programı niteliğinde olup cumhuriyet tarihi için özel bir öneme sahiptir. (CHP''nin web sitesinde Dokuz Umde''nin yer almamasına bir anlam veremedim!)
Seçimleri kazanan Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti üyeleriyle 8 Ağustos 1923 tarihinde bir toplantı yapan Mustafa Kemal bir partinin kurulması gerektiğinden söz ederek hazırlanan Halk Fırkası Nizamnamesi''ni vekillere dağıtmış ve incelemelerini istemişti.
Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti Meclis Grubu 9 Eylül 1923 tarihinde yaptığı toplantıda vekillerce incelenen Halk Fırkası Nizamnamesi kabul edilmiş ve böylece Halk Fırkası''nın kuruluşu gerçekleşmiştir.
Bu tarih CHP''nin kuruluş tarihi olarak kabul edilmekle birlikte Nizamname''ye göre yapılan ve yönetimin belirlendiği 11 Eylül 1923 tarihli ilk toplantının kuruluş tarihi olarak kabul etmenin daha doğru olacağını savunanlar da var. Bunun yanında yukarıda sözünü ettiğimiz Dokuz Umde''nin ilan edildiği 8 Nisan 1923 tarihinin kabul edilmesi gerektiğine inananlar da bulunmaktadır.
CHP kurulduğu tarihten bu yana önemli değişmeler geçirmiş, Türkiye ile birlikte gelişmeler yaşamıştır. Kesintisiz yirmi yedi yıllık otoriter/totaliter Tek Parti yönetiminin arkasındana gelen çok partili hayata geçiş partide de önemli değişmeler getirmiştir. Bu arada ortanın solundan demokratik sola, oradan sosyal demokratlığa yerleşme parti çizgisindeki gelişmelerin ana evreleri olarak görülebilir.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.