Yıllar önce Sovyetler Birliği''nin henüz yaşamaya devam ettiği bir dönemde Sovyet şehirlerinden birinde şahit olduğum bir olayı hiçbir zaman unutamam. Çeşitli vesilelerle aklıma geldikçe her seferinde üzerinde düşünme ihtiyacı duyarım.
Olay şuydu: Üst düzey kamu yöneticileri ile halktan bazı kişilerin bulunduğu bir akşam yemeğinde yapılan sohbet konularından biri, o günlerde Moskova''yı ziyaret etmekte olan Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı J. Shultz''un Sovyetler''deki temasları ve bu çerçevede Sovyet-Amerika ilişkileri idi. Resmi bir niteliği olmayan yemeğe katılanlar belli bir serbestiyet içerisinde görüşlerini ifade ediyor, eleştirilerini dile getiriyorlardı. Kimisi Amerikan politikasını eleştirirken kimisi de Sovyet politikasına yönelik sözler söylüyordu. Yaz olması nedeniyle yemek yenilen yerin caddeye açılan pencereleri açıktı. Bir ara tartışmalardan rahatsız olduğu anlaşılan davet sahibinin güngörmüş yaşlı annesi giderek pencereleri kapatma ihtiyacı duydu ve pencereleri kapattıktan sonra yerine otururken “ne olur ne olmaz, rahat olalım?!” diyerek yerine oturmuştu.
Yaşlı kadının bu tavrı yemeğe katılanlar arasında yeni bir tartışmaya sebep olmuştu. Bu konu üzerine yapılan konuşmalarda bir yaşlı adam tecrübesini ve içinde bulunulan durumu bir cümle ile özetlemişti. Şöyle demişti: “Dünyada iki kişinin işine karışılmaz; bunlardan biri Tanrı, diğeri de devlettir. Neyinize lazım devletin işini çekiştirip duruyorsunuz!!!”
Bu cümle karşısında kimsenin söyleyecek bir şeyi kalmamıştı. Ortalıktaki neşeli, şen ve şakrak hava biraz gerilmiş ve aşırı temkinli bir ihtiyata bırakmıştı. Bunu takiben yemek ve dışarıda yağan yağmur üzerine konuşmalara geçilmişti.
Yaşlı kişinin söylediklerinde vurgunun Tanrı ve devlet üzerine yapılması anlamsız değildi elbette. Tanrı''nın işine karışılmamasını anlamak zor değil. Neticede Yüce Tanrı, her şeye kadir ve her şeye gücü yetendir. Onun “ol” demesiyle her şey olur. Onun neyi ve nasıl yaptığı tartışma konusu olamaz. Bunu anlıyoruz. Ancak “Devlet işine karışılmaz demek” ne demekti? İşte bunu anlamak zordu.
Devlet işinin otoriter/totaliter rejimlerde kutsallık zırhına büründürülerek kutsallaştırılmasıyla bir tür Tanrı işi haline getirilmekte ve her türlü eleştiriden uzaklaştırılmaktadır. “Hikmet-i hükümet” denilen yönetime ilişkin uygulamaların eleştiri ve tartışmalardan uzak tutulması buna işaret etmektedir. Türkiye''nin pek yabancısı olmayan “kutsal devlet” ve “hikmet-i hükümet” anlayışı ve uygulamaları, sanıyorum yukarıda işaret edilen Sovyet vatandaşı yaşlının “Devletin işine karışılmaz” diye özetlediği bir ideolojiyi ifade etmektedir.
Oysa ki devlet, kutsallığı bir yana insan yapısı bir araçtır. İnsanların ortak ihtiyaçlarını rasyonel şekilde karşılayabilmek amacıyla oluşturdukları bir örgütlenme biçimi olup onu oluşturanların kendisine yükledikleri anlamın dışında ne bir anlamı, ne de bir kutsallığı vardır. Bundan dolayı da her zaman için eylem ve kararları eleştiriye açıktır ve tüm eleştiriler üstlenilen kamusal hizmetin daha verimli ve rasyonel yapılabilmesine yöneliktir.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, 12 Şubat 2004 tarihinde yapılan 872. Bakan Delegeleri Komitesi toplantısında kabul ettiği MEDYALARDA SİYASAL TARTIŞMA ÖZGÜRLÜĞÜ BİLDİRİSİ ile kamu adına görev yapan siyasal şahsiyetlerle memurların medya aracılığıyla eleştirilmelerine ilişkin bir dizi ilkeleri kabul etmiştir. Buna göre kamuyu ilgilendiren konularda kamuoyunun bilgilendirilmesinin ifade özgürlüğünün ve demokrasinin temel bir öğesi olduğunu vurguladıktan sonra bu özgürlüğün, “medyaların siyasal şahsiyetler ve memurlar hakkında olumsuz bilgiler ve eleştiri niteliğinde görüşler yayınlama hakkı ile kamunun bu tür görüş ve bilgiler edinme hakkını da kapsar” demiştir. Devamla şu ilkelere yer vermiştir:
“Devlet, hükümet, genel olarak yürütme, yasama veya yargının herhangi bir organı medyalarda eleştiri konusu yapılabilir…”
“Siyasal şahsiyetler kamuoyundan güven talep etmişler, kamuoyu bünyesinde açık tartışma konusu olmayı, kamuoyunun titiz bir denetimine tâbi tutulmayı, buna bağlı olarak da görevlerini yerine getiriş tarzları konusunda kendilerine gereğinde şiddetli eleştiriler yöneltilebileceğini peşinen kabul etmişlerdir…”
Alıntılardan da açıkça anlaşılacağı gibi Avrupa Konseyi''nin zihnindeki devletle, eski Sovyetler''deki devletin aynı şey olmadığı ortadadır. Kutsal devletten araçsal devlete doğru evrilmede belli bir mesafe alınmışsa da önümüzde hâlâ aşılması gereken önemli engeller olduğu kesin.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.