Dün "14 Mayıs" idi
Davut DursunYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 15/05/2008, Perşembe • Yeni Şafak Haber Merkezi
Bugünkü yazı için bilgisayar başına oturduğumda kafamdaki konu, geçtiğimiz günlerde Türkiye''yi ziyaret eden J. M. Barosso''nun dile getirdiği "demokratik laiklik" ve buna bazı çevrelerin gösterdikleri tepki idi. Bu kavram Türkiye için yeni bir kavramdır ve önümüzdeki dönemde tartışılacağı anlaşılmaktadır. Bilim çevrelerinin yanı sıra siyasi çevrelerin de bu kavram üzerine bir tartışma içinde olacaklarının ipuçlarını her geçen gün daha net görüyoruz.
Bu tartışmayı şimdilik başka bir güne tehir ediyorum; zira yazıya tarih koyarken yazdığım "14 Mayıs" tarihi beni bu tarihin çağrıştırdığı, Türk siyasetinde bir dönüm noktası oluşturan meşhur olaya yöneltti. Evet "14 Mayıs" tarihi Türk siyaseti ve demokrasisi için tam bir dönüm noktasına işaret etmektedir. Bu bakımdan bu tarihi es geçmemiz ve hatırlamamız düşünülemez.
14 Mayıs''ta ne olduğunu muhtemelen pek çok okuyucumuz hatırlayacaktır. 14 Mayıs 1950 tarihinde gerçekleşen genel seçimle Türkiye''de ilk defa halkın tercihleri ve sandıklara attıkları oylarla siyasi iktidar değişmiş, ülkeyi tam yirmi yedi yıldır yöneten kadro iktidardan uzaklaştırılıp yerine yeni bir kadro gelmiştir. Bu olayın önemini tebarüz ettirmek için genellikle "beyaz devrim" şeklinde ifade edilmiştir.
Türkiye çok partili düzenle ve çok partiye dayalı demokrasiyle ta Osmanlı Devleti döneminde İkinci Meşrutiyet yıllarında tanışmıştı. Genellikle Türkiye''nin çok partili düzene İkinci Dünya Savaşı sonrasında geçtiği bilinir ve söylenirse de aslında 1908''i izleyen yıllarda siyasi partiler kurulmuş ve birden çok siyasi partinin katıldığı yarışmaya dayalı seçimler yapılmıştır. Birinci Dünya Savaşı yıllarının olağanüstü şartlarında çok partili düzenin sağlıklı sürmediği açıktır. Ayrıca 1908, 1912 ve 1913 seçimlerinin sağlıklı ve demokratik kurallara uygun olduğu da söylenemezse de en azından iktidarın vatandaşların kendi aralarındaki yarışmaya konu olması, iktidarı ele geçirmek için değişik menfaat gruplarının örgütlenmeleri ve bunların yarışmaları, Mecliste iktidar ve muhalefetin örgütlü şekilde yer alması gibi temel gelişmeler bu yıllarda ortaya çıkmıştır. Bu bakımdan önemlidir.
Cumhuriyet döneminde de Birinci ve İkinci Mecliste birden çok siyasi gruplar ve demokratik bir görünüm vardı. Birinci Mecliste her ne kadar siyasi parti yoksa da Birinci Grup ile İkinci Grup bir tür siyasi parti olarak hareket etmişlerdir. İkinci Mecliste ise bir yandan yeni kurulan Halk Fırkası, diğer yandan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası yer almış ve çok partililiğin somut örneğini oluşturmuşlardır. Ne var ki 1925 Haziranında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası''nın hükümet tarafından, Takrir-i Sükun Kanunu''nun verdiği yetkiyle kapatılmasıyla Türkiye tek partiye dayalı otoriter/totaliter rejime yönelmiştir. Tek partili düzenin cumhuriyetle birlikte kurumlaşması ve yerleşmesi İkinci Dünya Savaşı ile dünya sisteminin değişmesi ve savaş sonrasında yeni bir yapıya yönelmesine kadar devam etmiştir.
Savaş sonrasında değişen dünya sisteminin de etkisiyle otoriter/totaliter yapıların çöküşüyle Türkiye''deki yapı da son bulmuş ve önceleri kontrollü şekilde yeni partilerin kurulmasına izin verilmiştir. Aslında Türkiye''de yeni partilerin kurulmasını yasaklayan bir normatif düzen yoktu, ancak yeni parti kurulması İçişleri Bakanlığı''nın iznine tabi olduğundan yeni partilere izin verilmemekteydi. Bu izin savaş sonrasında verilmek zorunda kalınmıştır. Bu süreçte CHP''den ayrılan muhaliflerin kurduğu Demokrat Parti, cumhuriyet döneminin ilk çok partili genel seçimi olan 1946 seçimlerinde fazla bir başarı gösterememişse de vatandaşların yoğun ilgisine muhatap olmuş ve çeyrek asırdır süren otoriter/totaliter rejimden kurtulmanın tek yolu olarak görülmüştür. 1946 seçimleriyle oluşan Meclis''te iktidar partisi ile muhalefet partisi milletvekilleri yer almış, iktidar karşısında devamlı kendi politikalarına eleştiri getiren bir muhalefetle yüz yüze gelmiştir. Bu dönemdeki tartışmalar genellikle ülkenin demokratik çok partili düzene kavuşturulmasına yönelik temel konular çerçevesinde olmuştur. Bunların başında da yargı denetiminde seçimlerin yapılması, seçim sisteminin değiştirilmesi, seçimin gizli oy ve açık tasnif ilkesine uygun yapılması gibi konular gelmiştir. 14 Mayıs seçimleri öncesinde gerçekleştirilen değişikliklerle demokratik seçimlere ilişkin düzenlemeler gerçekleştirilmiştir.
Neticede ilk kez yargı denetiminde ve gizli oy/açık tasnif ilkesine dayalı olarak yapılan 14 Mayıs 1950 genel seçiminde seçmenlerden yüzde 53.3 oranında oy alan Demokrat Parti, yirmi yedi yıllık tek parti rejimini sona erdirip seçime dayalı olarak iktidar olmuştur. İlk refa gerçekleşen seçimle iktidar değişikliği basit bir değişiklik olmayıp tek parti dönemine son verip çok partili dönemi başlatan bir dönüm noktası olmuştur. Bunun için 14 Mayıs "beyaz devrim"dir.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.