Sanayi çağında denk düşen “modern dönem”in en belirgin özelliklerinden biri, tartışmasız olarak özellikle siyasi alandaki ulus inşasına yönelik takip edilen politikalardır. Teoride ulusla ilgili geniş bir tartışma mevcuttur. Tartışma konularının başında da ulusun sosyolojik bir gerçekliğin ifadesi mi, yoksa bir inşa mı olduğu hususudur.
Modern dönem olarak ifade edilen ve insanlığın uzun geleneksel yapı ve ilişkilerden derin bir kopuşunu resmeden yeni dönemde hem toplumsal/siyasal yapılar, hem de her düzeydeki ilişkiler ciddi anlamda değişiklik geçirmiş ve öncekilerden tamamen farklı yapılar ortaya çıkmıştır. En basitinden önceki geleneksel dönemi tarımsal nitelikli ilişkiler belirlerken modern dönemi sanayiye dayalı ilişkiler belirlemiştir. Üretim ilişkileri, üretim faktörleri ve bunlara dayalı yapılar farklılaşmıştır.
Siyaset planında modern dönemde “ulus inşa”sına yönelik çabaların öne çıkması beraberinde pek çok yeni sorunu gündeme getirmiş bulunmaktadır. Bu dönemde bu kadar devletin vücut bulması, her bir devletin varlığını garanti edecek bir takım hayati politikalara yönelmesinin gerisinde bu ulus inşa çabalarının önemli bir payının olduğu söylenebilir. Tabii ki her bir ulus inşa çabası, aynı zamanda belirli düzeyde bir “düşman öteki”ni yaratma çabasına dönüşmüş ve bu ilişkiler temelde çatışmanın ekseni olmuştur.
Benim zihnimde buna ilişkin tartışmalar belirli gözlemler ve okumalar bağlamında yenidene gündeme gelir ve üzerinde yeniden düşünme fırsatı bulurum. Modernitenin ulus inşasına yönelik özelliğini Sofya caddelerini gezerken, Bulgar yetkililerini dinlerken, Bulgar müzelerini ziyaret ederken, onların tarih ve tanıtıcı metinlerini incelerken bir kez daha düşünme imkanım oldu.
Bulgaristan modern dönemde, yani insanlığın sanayi döneminde ortaya çıkmış modern bir ulus devlet. Beş asır gibi oldukça uzun bir dönem Osmanlı hakimiyetinde yaşamış, arkasından kilisenin üstün çabaları ve Rusya''nın yardımı ile Osmanlı Devletinden bağımsızlığını kazanmış bir ülke.
Öncelikle cevaplanması gereken temel sorular var: Bağımsızlığını kazanan Bulgar ulusu mu? Daha doğrusu Bulgaristan bağımsızlığını Rusya''nın yardımı ile kazandığında bir Bulgar ulusu var mıydı? Bugünkü Bulgaristan ülkesinde yaşayan farklı kültür, etni ve dinlere mensup halklar Bulgar ulusunu mu meydana getiriyorlardı? Bugün resmi yayınlarda Bulgaristan''ın çok kültürlü ve çoğulcu bir toplam olduğu belirtildiğine göre ne etnik anlamda, ne kültür ve din anlamında tekil bir yapı söz konusu değil.
Bugün bir “Bulgar ulusu”ndan söz ediliyor, ancak mesela farklı din ve etniye sahip Çingeneler, Türkler, Pomaklar ve diğer küçük topluluklar Bulgar ulusunun mütemmim cüzü müdürler?
Bu ve buna benzer pek çok soru temelinde tartışmalar yürütmek mümkün. Anlaşılan Bulgar yetkililer benzer soruları kendilerine sormuş olacaklar ki bağımsızlığın kazanıldığı tarihten beri ciddi manada bir “ulus inşa” çabası içerisindeler. Bu inşa sürecinde de en önemli rolü kültürel bakımdan farklılığı temsil eden farklı etni ve dinlere mensup Çingene ve Türklere yönelik çabalar oluşturmuş. Bulgar ulusunu yaratmak için girişilen çabaların merkezinde Osmanlı Devleti ve onunla özdeşleşen Müslüman unsurlar oluşturmuş. Osmanlı döneminin Bulgarlar için “karanlık çağ” (A dark age for Bulgaria) olarak gösterilmesi ve bu dönemle ilgili hiçbir kültürel objenin müzelere konulmaması, tamamen yaşanmamış bir dönem olarak nitelenmesi “Bulgar ulusu inşasında” rasyonel bir yöntem midir sorusunu gündeme getirmektedir. Bu süreçte Bulgar yönetiminin hararetle kullandığı ve öne çıkardığı ana unsur Ortodoksluk ve dini yapılar oluyor. En azından beş asır Osmanlı hakimiyetinde kalan bir toplumun karanlık çağ olarak tesmiye edilen bir dönemde dinini ve dini yapılarını nasıl koruduğu, Bulgarların dillerini nasıl korudukları, varlıklarını nasıl sürdürdüklerine ilişkin soruları cevaplamaları gerekmez mi? Osmanlı ve Türk düşmanlığı eksenine oturtulan Bulgar ulusu inşa sürecinin hala sektirmeden sürdürülmesi, ister istemez Bulgar-Türk ilişkilerini zehirlemektedir. Bunun bir biçimde tashih edilmesi ve Osmanlı ve Türk düşmanlığına yönelik politikaların giderilmesi gerekiyor. Bunu sadece Bulgarların keyfine bırakmak olmaz, bu işte Türkiye Cumhuriyetinin de yapacağı pek çok iş olduğu açıktır. Bulgar yetkililere en basitinden kendi mutfaklarına ve yemek adlarına bakmalarını hatırlatmak gerekir.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.