Abdullah Gül''ün 11. Cumhurbaşkanı seçilmesinin anlamı üzerine çeşitli analizlerin yapılması şaşırtıcı değil. Dikkat edilirse yabancı basında çıkan yorum ve değerlendirmeler genellikle bunun Türkiye demokrasisinin gücünü ve gelişmişliğini ortaya koyan bir olay olduğu etrafında yoğunlaşmaktadır. Gelişmeler bir süreç içerisinde değerlendirildiğinde demokrasinin sağlıklı işleyişinin test edilmesine imkan verdiği ve sonuç olarak demokrasinin kesin bir kazanımı, hatta zaferi olduğu herkesin ortak kanaatini oluşturuyor.
Olayın bu özelliğini bir yana bırakırsak asıl önemli etkisinin Abdullah Gül''ün şahsında Cumhuriyetin ve demokrasinin kazanacağı toplumsal yaygınlık ve kurumsallaşmada kendisini göstereceğini söyleyebiliriz. Hepimiz biliyoruz ki Cumhuriyetimiz tek partili otoriter uygulamadan geçerek demokrasiyle tanışmıştır. Demokrasimizin temelleri otoriter tek parti uygulamasında atılmış olduğundan çok partili düzen, biraz da çok partililik altında tek partililik şeklinde kendisini göstermiştir. Unutulmamalıdır ki Cumhuriyetin yegane anayasası olan 1924 Anayasası tek partili yönetime imkan veren, alt yapısını oluşturan bir belge olmuştur. Aynı zamanda bunun çok partili dönemde de uygulanması sistemin demokratik yapıya uygun olduğu anlamına gelmemiştir. Nitekim bu anayasa dönemindeki çok partili hayat kısa sürmüş ve askeri darbe ile sona ermiştir.
Arkasından gelen ve kesinlikle bürokrasinin sistem içerisindeki konumunu güçlendirip siyasal yetkiler de elde ettiği yeni anayasanın tesis ettiği düzen “bürokratik vesayet”i hayata geçirmiştir. Bürokrasinin vesayetçi yapısına imkan veren sadece 1961 Anayasası değil arkasında gelen 1971 anayasa tadili ve 1982 Anayasası da bu yapıyı güçlendirerek siyasetin alanını iyice daraltırken bürokrasinin iktidarını genişletmiş ve vesayetini kurumsallaştırmıştır.
Bürokratik vesayetin kurumsallaştırılmasında birincil rolü devlet ve bürokratik elitler oynamışlardır. Bu süreçte orta sınıfa mensup geniş toplum kesimleri sistematik şekilde sürecin dışında tutulmuş ve bir türlü merkezi iktidar odağına ortak edilmemiştir. Bu durum siyaset bilimi literatüründe genel olarak “merkez ve çevre ilişkileri” teorisi ile anlatılmaya çalışılmıştır. Bürokrasi ve devlet elitlerinin tasarruf ettikleri iktidar pozisyonları sistemin geniş toplum kesimleri nezdinde içselleştirilmesi, kurumsallaşması ve meşruiyet kazanması hep sorunlu olmuştur. Evet tanımı gereği cumhuriyet, siyasal iktidarın bir hanedanın, kişinin veya ailenin elinde olmamasını gerektiriyor, ancak bunun ne kadar gerçekleştiği ve tüm toplum kesimlerinin iktidar pozisyonlarında kendilerinin temsil edildiklerine şahit oldukları ortada bir sorudur.
Tek partili dönemi bir yana bıraksak bile çok partili dönemde devletin en yüksek iktidar makamına gelenlerin toplumu temsil kabiliyeti ve tüm toplum kesimlerince benimsenebilirlik yüzdesi nispeten sınırlı ve düşük kalmış olduğu söylenebilir. Genelde devlet elitleri arasında el değiştiren yüksek iktidar makamlarının toplumsallaşmasında zaman zaman sıkıntılar olduğu gözlenmektedir. Mesela 1961 Anayasası döneminde Cumhurbaşkanlığı makamına gelen aktörlere bakıldığında ne kadar sınırlı ve elit kesimler arasında el değiştirdiğini görürüz.
Bu durum genelde cumhuriyetin ve onun temel kurumlarının toplumsallaşması, toplum kesimlerince içselleştirilmesi ve yaygın bir meşruiyet zemini bulmasında sıkıntı yarattığı söylenebilir. Bir önemli siyasal sorun olarak bunun aşılabilmesi için bu tür yüksek makamların üst sınıf ve elit kesimler arasında el değiştiren bir görüntüden kurtarılıp orta ve alt sınıflara doğru yaygınlaştırılması gerekiyor. Bu makamlara orta sınıf mensuplarının da gelebilmesi, orta sınıf temsilcilerinin cumhuriyetin en yüksek makamları işgal edebilmelerinin mümkün olduğu kanıtlanmalıdır. İşte Abdullah Gül''ün 11. Cumhurbaşkanı olarak demokratik yöntemlerle seçilip bu makama çıkmasının böyle bir toplumsal ve siyasal sonucu da vardır. Bununla Cumhuriyetin sadece üst kesimler ve devlet elitleri arasında değil orta ve orta alt kesimler arasında da benimsenen bir yapıya kavuşması söz konusudur.
Aslında sistemin temel kurumlarıyla geniş halk kesimlerinin bütünleşmesi uzun zamandır siyasette gözlenen yeni yönelişler, akımlar ve gelişmelerle birlikte imkan dahiline giren bir husus olmuştur. Doksanlı yıllardan beri önce yerel yönetimlerde, arkasından da merkezi yönetimde etkisini giderek hissettiren dindar muhafazakarlar, aynı zamanda geniş orta ve orta alt sınıfların sistemle bütünleşmelerini sağlama yönünde önemli bir işlev görmüşlerdir. Devamlı sistemden dışlandığı duygusuna sahip kesimlerin toplumla bütünleşmeleri önemli bir sorun olarak görülmelidir. Bu kesimlerin sistemle bütünleştirilmelerinde en etkin yöntem temsilcilerin sistemin iktidar pozisyonlarına gelebilmelerini, ve sistemden yararlanmalarının mümkün olduğunun gösterilmesidir. Bu anlamda Abdullah Gül, Cumhuriyetin geniş orta ve orta alt toplum kesimleri nezdinde benimsenip yaygınlaşmasında önemli bir katkı sağlayacaktır. Abdullah Gül''ün cumhurbaşkanı seçilmesi Cumhuriyetin bir başarısı olarak görülmelidir.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.