Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

"Devlet, herkesin haklarını ve vazifelerini tayin eder; hiç kimse tayin edilen hudut haricinde bir hak iddia edemez. Bunun gibi, kendisini de fazla hiçbir vazife ile mükellef tutulamaz."

Tırnak içinde yazdığım bu cümleler, sizin de anladığınız gibi, bir alıntıdır ve bana göre son derece öğretici ve devlete ilişkin temel algıyı ortaya koyucu niteliktedir. Bu cümleleri alıntıladığım yer ilk baskısı Maarif Vekaleti tarafından 1931 yılında yapılmış olan A. Afetinan''ın MEDENİ BİLGİLER VE M. KEMAL ATATÜRK''ÜN EL YAZILARI (Ankara, TTK Yayınları, 1988, s.43) adlı eseridir. Kitabın yazıldığı dönemin 1930''lu yıllar olduğunu hatırlatmak isterim.

Geçen hafta TBMM''inde anayasa değişikliğine ilişkin teklif üzerinde yapılan konuşmalara bakıldığında yukarıya aldığım alıntının ilk cümlesindeki "Devlet, herkesin haklarını ve vazifelerini tayin eder" yaklaşımının bugün dahi aynen korunduğunu ve savunulduğunu bütün çıplaklığıyla görmek mümkündür. Teklifin lehinde konuşma yapanlar başörtüleri nedeniyle yüksek öğrenim hakkından yararlanamayan öğrencilere devletin öğrenim hakkını vermesi gerektiği üzerinde dururlarken değişiklik teklifine karşı olanlar devletin bu insanlara öğrenim hakkı vermemesi gerektiğine ilişkin argümanları ortaya koymaya çalışmışlardır. Dikkat edilirse aynen 1930''larda olduğu gibi devletin bir hakkı vermesinden veya vermemesinden söz edilmektedir. Devlet, hak veren veya hak vermeyen bir yapı olarak görülmektedir.

Temel sorun devletin vatandaşlarına hak veren, hak bahşeden, hak lütfeden bir yapı olarak görülmesidir. Gerçekten devlet hak veren bir yapı mıdır? Bugün gelinen noktada insan hakları teorisi açısından meseleye yaklaşıldığında devlet, haklar dağıtan, haklar veren bir yapı olarak görülebilir mi? Gerçi söz konusu değişiklik teklifinde dile getirilen eğitim hakkının sağlanması konusunun haklarla ilgili olmadığını ileri süren kişi ve siyasiler varsa da neticede ele alınan konunun bir hak kullanımıyla ilgili olduğunu görmek için fazla bir çabaya gerek yoktur. Sadece basit bir gözlem ve biraz mütecessis olmak yeterlidir.

Devlet eliyle verilen hakların olduğunu görmezlikten gelmek mümkün değilse de burada tartışma konusu olan eğitim hakkı devlet eliyle verilen bir hak değildir. Temel haklar çerçevesinde değerlendirilebilecek eğitim hakkı devlet tarafından verilen bir hak değildir; diğer temel haklar gibi insanın kendi varlığıyla ilgili bir haktır. Bir otoritenin vermesiyle değil insan olmakla ilgilidir. Bir varlık insan olarak doğarken diğer temel haklar gibi eğitimi hakkına da sahip olur. Mesela ifade hakkı, yaşama hakkı gibi haklar da olduğu gibi...

Konunun devleti ilgilendiren boyutu, insan varlığıyla mevcut olan bu hakkın devlet tarafından tanınıp tanınmamasıyla ilgilidir. Yani devlet dediğimiz iktidar örgütlenmesi insanlarda var olan bu temel hakkı tanır veya tanımaz. Devlet böyle bir hakkı tanımasa bile kişinin bu hakkı vardır ve kendisiyle birlikte var olmaya devam eder. Tartışma konusu olan başörtülü öğrencilerin yüksek öğrenim hakkı sorununa gelirsek devlet bu hakkı o kişilere veriyor değildir, devlet sadece başörtülü öğrencilerin bu temel hakkını tanıyor veya tanımıyordur. Şimdiye kadar başörtülü öğrencilerin yükseköğrenim hakkını tanımayan devlet geçen hafta Mecliste kabul edilen anayasa değişiklikleriyle başörtülü öğrencilerin yüksek öğrenim hakkını da tanımış oluyor.

Tekrarlamakta yarar var; devlet bu konuda hak veren bir yapı değil, kişilerin sahip oldukları hakkı hak olarak tanıyan bir yapı olarak beliriyor. Başörtülülerin yüksek öğrenim hakkını tanımak istemeyen, şu veya bu sebeple tanınmaması gerektiğini savunan kesimler olduğu gibi bu hakkın tanınmaması gerektiğini söyleyenler de vardır. Böyle bir konuda tartışma konusu olan sorun karşısında doğrunun ne olduğuna hükmetmek elbette temel haklara ilişkin yaklaşım ve tercihlerle ilgili bir meseledir. Bunu bir hak olarak görmüyorsanız tanımanız da gerekmeyebilir. Nitekim hala bunu hak olarak görmeyenler vardır. Ancak hak olarak görülüyorsa ve buna rağmen hak olarak tanınmamasına karşı çıkılıyorsa bu başka bir tartışmaya yol açmaktadır. Temel hakların belli koşullarda sınırlandırılması gibi bu hakkın da güvenlik ve benzeri gerekçelerle sınırlandırılması, tanınmaması istenebilmektedir. Fakat yüksek öğrenim bir haksa ve bu hakkın kullanılmasında engelleyici bazı uygulamalar söz konusuysa elbette kanunu koyucunun bu hakkı tanıması ve hakkın kullanımını engelleyen bariyerleri kaldırması gerekmektedir. Devlet bir hakkı vermiyor, sadece kişilerin sahip oldukları hakkı tanıyor. Buna bu açıdan bakmak gerekir.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...