Hükümet-medya ilişkilerinin arka planı

Hükümet ile basın dünyası arasındaki ilişkiler her zaman sorunlu olmuş, sürekli tartışma konularının başında yer almıştır. Modern dönemdeki toplumların demokratikleşme sürecine bakıldığında basının hükümet karşısında özgürleşmesi ile yakından ilgili olduğu görülür. Bir bakıma hükümet-basın (medya) ilişkilerinin seyri, bir ülkenin demokratik düzeyini ve kalitesini ortaya koyan temel göstergelerden biri olarak kabul edilebilir.

Dikkat edilirse önce yazılı basının, daha sonra da görsel ve işitsel basının özgürleşmesi uzun bir mücadelenin ürünü olarak bugünkü seviyeye ulaşabilmiştir. İkinci Meşrutiyet döneminde fiili olarak bir anda patlak veren basını kontrol altına almak ihtiyacı ve isteği ciddi tartışmalara yol açmıştır. Bu karmaşa içerisinde çıkarılan Matbuat Kanunu, kanunlar çerçevesinde basını serbest bırakmıştır.

Cumhuriyet döneminde basının özgür bir ortam bulduğu ve rahatlıkla icra-i faaliyet gösterdiğini söylemek mümkün değildir. Özellikle Takrir-i Sükun Kanunu''nun yürürlüğe girdiği 1925''ten sonra her alandaki daralma ve katı hükümet ve devlet tekeli basında da kendisini göstermiş, muhalif nitelikli basın organları teker teker piyasadan çekilmek zorunda kalmıştır. Kırklı yıllarda A. Emin Yalman''ın gazetesinde "Demokrasi İstiyoruz" diye bir başyazı yazması kapatılmasına gerekçe oluşturmuş ve bu yazı nedeniyle bir buçuk sene kapalı kalmış olduğu, nihayet Cumhurreisi İ. İnönü''nün himmetiyle yeniden gazetesine kavuştuğu belirtilmektedir.

Demokrat Parti (DP) iktidarının en önemli icraatlarından biri yeni bir Basın Kanunu''nu çıkarması olmuştur. Adeta gazetecilerin desteğine karşı bir teşekkür borcu olarak gündeme gelen Basın Kanunu''nun çıkarılmasında gazetecilerin önemli rol oynadıkları bilinmektedir. Ne var ki ilerleyen yıllarda Demokrat Parti iktidarının basın dünyasıyla yolları ayrılacak ve ciddi sıkıntılar gündeme gelecektir.

27 Mayıs darbesine destek verenlerin başında öncelikle basının gelmesi anlaşılmaz bir durum değildir. Nitekim 27 Mayıs darbe iktidarı bunu unutmamış ve basına birtakım ayrıcalıklar sağlamaktan kaçınmamıştır. Basın çalışanları için ayrı ve ayrıcalıklı yasanın yapılması, bazı imkanların sağlanması gibi uygulamalar 27 Mayıs darbe iktidarının hediyesi olmuştur. Buna rağmen basın camiası ile darbeciler arasındaki ilişkilerin çok iyi gittiğini söylemek zordur. Nitekim belli bir aşamadan sonra darbeciler basından ve Babıali''den vazgeçeceklerini dile getirmişlerdir.

Altmışlı ve yetmişli yıllarda sağ ağırlıklı hükümet dönemlerinde de basın-hükümet ilişkileri hiçbir zaman iyi olmamıştır. Türkiye''de yeni bir dönem başlatan 12 Eylül sonrasında da benzer bir tablo söz konusudur. 12 Eylül darbesine büyük bir destek veren basın camiası, bir süre sonra darbe yönetiminin karşısına geçmiş ve sürekli eleştiri oklarını yöneltmiştir. Darbe lideri Kenan Evren''in "Ne Demişlerdi Ne Diyorlar?" adında bir kitap yazması ve basın mensuplarının çelişkilerini, tutum değişikliklerini pazara çıkarması unutulmuş değildir.

Doksanlı yıllara kadar basın-hükümet ilişkileri dendiğinde hep yazılı basın anlaşılırdı. Zira sözlü ve görsel medya alanında devlet tekeli olduğundan tartışma devletin elindeki televizyon ve radyolardan partilerin seslerini duyurma konusunda bir tartışma vardı. Genellikle iktidar partisine daha çok yer verildiği, muhalefet partilerinin yeteri kadar ve tarafsız şekilde yararlanamadıkları iddia edilirdi. Devlet televizyonu ve radyolarında hükümete karşı muhalefetten çok hükümet icraatlarına yeteri kadar yer vermeme söz konusu tartışmayı oluşturuyordu.

Doksanlı yılların başında önce fiilen, daha sonra da Anayasa''nın 133. maddesinde gerçekeştirilen değişiklikle bu alanda devlet tekeline son verilmiş ve özel radyo ve televizyonlara da yayın imkanı getirilince hükümet-medya ilişkileri yeni bir safhaya ve yapıya girmiştir. Bir yandan yazılı basınla ilişkiler diğer yanda ise sözlü ve görsel basınla ilişkiler şeklinde bir genişleme hükümetle ilişkileri daha da sorunsallaştırmıştır. Bu nedenle doksanlı yıllardan bu yana hükümet-medya ilişkilerinin daha da sorunlu olduğunu söylemek mümkün.

Güncel hükümet-medya ilişkileri sorununun bir yandan yapısal diğer yandan ideolojik ve siyasal bir temele dayandığını söyleyebiliriz. Yapısaldır çünkü bu alanda tekelleşen ve başka ekonomik alanlara da yayılan basın girişimcileri büyük bir güç haline gelmiş ve buradan hareketle ülkenin yönetiminde etkili olmak istemektedirler. Sorun bunun yanında ideolojik ve siyasaldır; zira basın camiası özellikle 27 Mayıs sonrasındaki yapılanmanın da etkisiyle belli bir siyasi görüş sahiplerinin egemenliğine girmiş olup kendi yanlısı iktidarları görmek istemektedir. Güncel hükümet-medya ilişkilerinin arka planına bakmadan yapılacak değerlendirmelerin ciddi eksiklik göstereceğini unutmamak gerekir.