Seçmenin oy verme davranışını nelerin belirlediği, ne tür gelişmelerin oy verme kararını değiştirdiği, hangi nedenlerle oy verdiği partisini terk ederek bir başka partiye oy verdiği gibi konular üzerinde geniş tartışmalar yapılabilir. Bu tür tartışmalarında herkesin kabul ettiği temel gerçeklik seçmenlerin çeşitli nedenlerle siyasi parti tercihlerini değiştirdikleri ve her seçim döneminde oy verme konusunda farklı hesaplar yaparak tercihlerini yeniden gözden geçirdikleri hususudur. Bu temel postüladan hareketle seçimlerde siyasi partiler, seçmenin oy verme tercihini değiştirmek ve kendisinden yana karar vermesini sağlamak için kampanyalar yapmakta ve seçmen tercihlerini en üst düzeyde etkilemeye yönelik çeşitli stratejiler geliştirmektedirler.
Bu konuda temel sorun seçmenin oy verme tercihini hangi şartlarda ve ne tür faktörlerin etkisi altında değiştirdiğidir. Seçmen için siyasi parti tercihinde belirleyici olan temel faktörler nelerdir? Ne olursa seçmen tercihini değiştirir, nasıl bir teklif ve vaat seçmenin tercihinde temel rol oynar? Oy verme davranışında ve parti tercihindeki değişikliklerde etkin rol oynayan hususlar her zaman aynı mı yoksa sürekli midir? Bu ve buna benzer sorular seçimlerin analizinde ve ileriye yönelik tahminlerde önemli rol oynamaktadır.
Geçtiğimiz günlerde basınımızda yer alan İngiliz Financial Times gazetesinin bir haberi tam da bu konular üzerinde yeniden düşünmemiz gerektiğine işaret etti. Gazetede yer alan bir habere göre İstanbul''daki ticaret ve finans çevrelerinin oluşturduğu ekonomi eliti önümüzdeki seçimlerde oylarını Cumhuriyet Halk Partisine (CHP) verecekler; ancak oylarını verecekleri CHP''nin iktidar olmasını değil Ak Partinin iktidara olmasını istiyorlar.
Gazetenin haberine göre CHP''ye oy vereceklerini ifade eden ekonomi eliti, “siyasi anlamda Ak Parti''ye
güvenmediğini; ancak Ak Parti''nin bütün muhalefet
partilerinden daha modern olduğunu” düşünmektedir. Belirtildiğine göre “Türk ekonomisindeki elit tabaka ile Ak Parti arasında geçici bir anlaşma yapılmış gibi” ve “Ak Parti, ülkenin ekonomisi ve küresel konularda muhalefet partilerinden çok daha modern bir parti” olarak görüldüğünden bu partinin iktidar olması istenmektedir. Ama oylar muhalefetteki CHP''ye verilecektir!
Bu cümlelerle özetlenen Türk ekonomi elitinin seçmen davranışı ve parti tercihinin ortaya koyduğu tablo herhalde bize özgü olmalıdır. Özellikle davranış ve tercihleri tartışılan ekonomi elitini oluşturan ticaret ve finans sektörünün ileri gelenlerinin davranışı söz konusu olduğunda en rasyonel ve gerçekçi olması gerekirken ilk bakışta ideolojik bir tercihle karşı karşıya olmamız şaşırtıcı değil mi?
Genelde Pazar ve ekonomi alanı bireyleri daha rasyonel ve gerçekçi davranmaya mecbur bırakır. Zira piyasa koşulları rasyonel, akli ve makul davranmayı, hesap ve kitapla hareket etmeyi gerektirir. Piyasa ortamında ideolojik ve idealist davranışın hesap ve kitapla bağdaşırlığı nispeten zayıf bir durumdur.
Her bir seçmen nihai anlamda partisinin iktidar olması veya iktidara bir biçimde ortak olması için oy verir. Oyu boşuna gitsin diye hiçbir seçmen oyunu ziyan etmek istemez. Sandığa gitmemek, oyu boşa atmak bile bir siyasi tavır ve davranış olarak kabul edilmelidir. Bu genellemeyi kabul edersek seçmenlerin iktidar olma şansı bulunan partilere oy vereceklerini beklememiz gerekir. Oysa biliyoruz ki iktidar olma şansı olmayan, hiçbir biçimde kazanma ihtimali bulunmayan partilere de oy verilmektedir. Seçmenlerin küçümsenmemesi gereken önemli bir bölümü oylarını bile bile zayi etmektedirler.
Bu gerçekliğin kendi içerisinde bir açıklamasının olduğunu sanıyorum. Özellikle ideolojik partilere yakın duranlar, partilerin kazanma ihtimali bile olmasa dahi bunu bir tavır ve kararlılık olarak kabul etmekte ve söz konusu ideoloji taraftarlarının gücünü ve büyüklüğünü ortaya koymak için oylarını kendi küçük partilerine vermektedirler. Bu bir kararlılık ve onurlu bir duruştur. Zaten idealizmin ve ideoloji temelinde davranmanın ayırıcı vasfı da budur. Burada piyasa rasyonalitesini aramanın anlamı yoktur. Bu tür partiler ve partili seçmen, bir davanın yükseltilmesini ve gücünü ispatlama eğilimindedirler.
Üzerinde durduğumuz ekonomi elitinin tercih ve davranışında idealizmin ve ideolojik unsurların değil pragmatizmin ve rasyonalitenin belirleyici olması gerekirdi. Çünkü rasyoneliğin en belirgin olduğu ekonomi dünyasında ideolojik değil rasyonel tercihte bulunmak beklenirdi. Anlaşılan şudur: Türk ekonomi eliti, sanıldığı gibi rasyonel davranmaktan çok ideolojik bir davranış formuna sahiptir. CHP''ye oy vereceğini söylerken ideolojik davranmakta, buna karşılık Ak Parti''nin hükümet olmasını isterken ise rasyonel bir tutum sergilemektedir. Cevap aranan temel soru ideolojik tercih ile rasyonel tutum arasına sıkışmış ekonomi elitinin bu duruşunun toplumun diğer kesimleri için de geçerli olup olmadığıdır. “Akletmek” için ideolojilerin perdeleyici etkisinden kurtulmak gerekiyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.