Devletlerin dış politikada hareket alanlarının sınırlı ve belirlenen hedeflere varmanın genellikle kendi dışındaki aktörlerin davranışlarına bağlı olduğunu herkes bilir. Ancak konuyla fazla ilgisi olmayan kişilerin ve özellikle de dış politika labirentlerinden habersiz olanların bu gerçeği kabul etmeleri biraz zordur. Hele bir de belli şartlar ve dönemlerde belirlenen hedefler, eğilip bükülme marjı çok sınırlı bir ideolojinin hamasi ve ütopik çerçevesiyle tayin edilmişse işin zorluğu bir kat daha artmaktadır.
Dış politika, yapısı gereği ulusal bir devletin kontrolü dışındaki gelişmeler karşısında belirlenen yol ve hedeflere işaret etmektedir. Ulusal sınırlar dışındaki dünyada meydana gelen olup bitenlerin “ulusal çıkar”la ilgisi nispetinde önem kazanmaktadır. Mesela Güney Afrika''da olup bitenler Türkiye''nin “ulusal çıkar”larını fazla ilgilendirmediğinden dış politikamızın önemli bir sorununu teşkil etmez, ancak Suriye''de olup bitenler Türkiye''yi her bakımdan etkilediğinden dış politikamızın önemli sorunları içerisinde yer alır.
Türkiye dışındaki dünyaya ilişkin belirlenen politikaları, ikide bir değiştirmek pek kolay değil. Zira herhangi dış sorunla ilgili bir politika belirlendiğinde bütün ekipler, ilgililer ve sorumlular bu politikaya göre örgütlenmekte, öncelikler buna göre belirlenmekte, dış politika bürokrasisi buna göre konumlanmaktadır. Ne var ki kendi dışımızdaki olayları kontrol etme şansımız olmadığından gelişmelere göre kendi politikamızı yeniden oluşturmamız, devamlı dinamik halde bulunmamız ve her bir gelişmeye göre yeni bir tavır geliştirmemiz gerekiyor.
İşte bu dış politika dinamizmi her devletin kolayca başarabileceği bir husus değil.
Bu durum Türkiye için de geçerli bir genel kural olarak öne çıkmaktadır.
Sorunu biraz daha somutlaştıracak olursak sözü Türkiye''nin Irak politikasına getirebiliriz. Türkiye baştan beri Irak''ın toprak bütünlüğü ve birliği konusunda ısrarlı olmuş ve bütün önceliklerini buna göre belirlemiştir.
Irak, Birinci Dünya Savaşı sonrasında galip devletlerin Osmanlı topraklarını paylaşmaları sürecinde ortaya çıkmış bir devlet. Meşhur Sykes-Picot gizli antlaşmasına göre Ortadoğu topraklarında oluşturulan devletlerden biri olan Irak İngiltere''nin mandasına verilmiş ve süreç içerisinde bağımsızlığına kavuşmuştur. Osmanlı Devleti sınırları içerisinde iken Musul Eyaleti, Bağdat Eyaleti ve Basra Eyaleti olmak üzeri üç ayrı eyaletten ibaretti.
Irak''ın 20.yüzyıldaki tarihi, aynı zamanda etnik ve dini farklılıkları ifade eden bu eyaletler arasındaki çatışmalara sahne olmuştur. Otoriter rejim altında bir arada tutulan farklı etnik ve dini kütleler, diktatörlüğün ortadan kalkmasıyla tam bir trajedinin içine düşmüş ve açılan pandoranın kutusundan her geçen gün yeni gelişmeler çıkmaktadır. Irak''taki gelişmelerde aktif rol oynayan Kuzey Irak''taki Kürt gruplar, Amerika Birleşik Devletlerinin destek ve korumaları altında yaşanan kaos ve trajediden karlı çıkarak önce otonomilerini genişletmiş ve arkasından da bağımsızlık yolunda azımsanmayacak bir yol almışlardır.
Artık Irak''ın en azından üç otonom eyalete veya devlete bölünmesi daha yüksek bir sesle dile getirilmektedir. İşte tam bu noktada, 1990''dan bu yana bu ülkede yaşanan gelişmeler ve olup bitenlerde Türkiye belirleyici bir rol oynayamamıştır. Türkiye''nin tekrarladığı ana politikası Irak''ın birlik ve bütünlüğünü koruması, bölünmesine karşı çıkması ve ülkenin demokratik bir yönetime kavuşması olmuştur. Ama buna rağmen Irak''ın bugün geldiği yer, geleneksel olarak ifade edilecek bu politikaları tekrarlamanın fazla bir rasyonalitesinin kalmadığını göstermektedir. Irak hızla bölünme emareleri gösterirken, bölünmese bile tekçi devlet yapısından uzaklaşarak federal bir yapıya doğru ilerlerken acaba Türkiye''nin buraya yönelik klasik diyeceğimiz politikasını sürdürmesinin, eski politikalarını tekrarlamasının anlamı var mıdır?
Bu noktada Irak''ta meydana gelen gelişmeler ışığında yeni politikaların belirlenmesi ve politikaların yeni şartlara göre değiştirilmesi gerekmektedir. Mesela Türkiye Talabani ve Barzani''yi Kuzey Irak''ta etkin aşiretlerin liderleri olarak görüyordu. Bugün Talabani Irak Cumhuriyeti''nin devlet başkanı, Barzani ise Kuzey Irak''taki özerk yönetimin lideri konumundadır. Roller değişmiş pozisyonları farklılaşmıştır. Hoşumuza gitmese de Irak artık eski Irak değildir. Şartlar değişmiş, yapılar değişmiş, siyasi liderlerin pozisyonları farklılaşmıştır.
Tam da bu aşamada Türkiye Kuzey Irak''taki liderlerle konuşup konuşmamayı tartışmaktadır. Bu konu bir dış politika sorunu olmanın yanında aynı zamanda bir iç politika sorunu olarak gündeme yerleşmiştir. Değişen Irak, Türkiye''nin bu konudaki politikasını da değiştirmeye zorlamakatadır.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.