Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Ortalıkta herkesin bir tarafa çektiği, farklı anlamlar yüklediği, birbirinden farklı amaçlar için piyasaya soktuğu bir “mahalle baskısı”, “mahalle havası” muhabbetinden geçilmiyor. Biliyorsunuz bu terimin mucidi meşhur bilim adamı Şerif Mardin. Ülkemizde biraz sosyal bilimlerle ilgisi olan herkesin yakından tanığı isimlerden biri olan Şerif Mardin, yarım asra varan akademik hayatında yazdıkları ve araştırdıklarıyla özgün tezler ileri sürmüş, teoriler geliştirmiş bir isimdir. Onun bütün hayatı Türkiye''deki sosyal ve siyasal olguları anlamaya çalışmasıyla geçmiştir. Sadece Türkiye''de değil yurt dışında da ses getiren yayınları olan Mardin Hoca''dan bu ülkeyi ve toplumu tanımak isteyen herkesin yararlanacağı çok şey vardır.

Mardin''in çalışma ve araştırmalarından sosyal bilimle ilgilenenlerin yararlanmaları ile onun fikirlerinin günlük siyasi polemiklerde bir malzeme olarak kullanılması arasında akıl almaz bir fark var. Mesela yıllar önce yayınladığı Türk siyasasını açıklayacak bir kavram olarak “merkez-çevre ilişkileri” tezini ileri sürmesi Türkiye''deki siyasi ve sosyal gelişmeleri analiz etmeye çalışan sosyal bilimcilerce itibar edilen tezlerden biri olmuştur. Bu teze hem geniş eleştiriler yöneltilmiş hem de buna taraf olan bilim adamları çıkmıştır. Zaman zaman günlük siyasi gelişmelerin tartışılmasında “merkez-çevre” tezine atıflar yapılsa da bilim çevrelerindeki tartışmalarla gazete köşelerindeki karşılıklı atışmalar her zaman farklı olmuştur. Muhtemelen “merkez-çevre” teriminin günlük polemiklerde istismar edilecek nitelikte kullanışlı olmamasının bunda büyük etkisi vardır.

Mardin Hocanın, büyük ihtimalle bir tek kitabını yahut makalesini baştan sona anlayarak, hazmederek okumamış olan pek çok zevat, onun bir röportaj sırasında kullandığı “mahalle baskısı”, “mahalle havası” kavramlarını günlük polemiklerde kullanışlı bir argüman olarak almış ve Türkiye''deki siyasi/sosyal gelişmelere dikkat çekmek için kullanmaya başlamışlardır. “Mahalle baskısı” kavramının birkaç haftalık yaygın kullanımı ve bu kavram etrafında sürdürülen tartışmalara bakılınca bir kavramın kendi bağlamından ve kullanıcısının ifade etmek istediği ana temasından nasıl koparılarak hiç akla gelmedik köşelere nasıl çekildiğini bundan daha kolay anlatacak başka bir olay olamazdı herhalde. Anayasa tartışmalarından tutun da iktidara karşı muhalefetin organize edilmesine, iktidar partisine oy verenlerin karalanmasına, toplumun bir kesiminin “öteki”leştirilerek karalanmasına, toplumun yeni bir kavram etrafından bölünüp karşı karşıya getirilmesine alet edilen bir kavram olmuştur…

Mardin Hoca''nın kendisine sorulan bir soruya verdiği şu cevapta kullandığı “mahalle baskısı”ndan ne anlaşılıyor?

“Türkiye''de “mahalle baskısı” diye bir şey var. Jön Türkler''in en çok korktuğu şeylerden biri de oydu. “Mahalle baskısı” bilinmeyen ve sosyal bilimce ifade edilmesi çok zor olan bir havadır. Bu havanın AKP''den bağımsız olarak Türkiye''de yaşadığına inanıyorum. Dolayısıyla bu havanın gelişmesine müsait şartlar oluşursa o zaman AKP de bu havaya boyun eğmek zorunda kalacaktır…”

Bütün tartışmalar işte bu cümlelerden çıkıyor. Burada dikkat çekilen, çok genel anlatımla “çevre baskısı” değil midir? Belki “çevre” biraz daha belirsiz, fulu ve boyutları kesin olmayan bir mekan, ama buna karşılık “mahalle” daha belirli, kenar ve köşeleri bilinen, yaşanan ve hissedilen bir mekan olarak görülüyor. Bunun en önemli özelliği tarihi ve kültürel bir boyuta da sahip olması. Zaten Mardin Hoca da Jön Türklere atıfta bulunmakla kavramın tarihi-kültürel yanını öne çıkarmış bulunuyor. Burada sorulması gereken pek çok soru var; bunlardan sadece birine dikkat çekelim: bir asır önce Jön Türklerin şikayet ettikleri mahalle bugün bildiğimiz mahalle midir? Burada mahalle''yi hem sosyal ilişkiler ağı ve bir organizasyon biçimi olarak hem de mekansal bir yerleşme yeri olarak anlamak gerekir. Her sosyal ilişkiler ağının ve organizasyonun, bu mekanizmanın içerisinde olanlar üzerinde belli bir etki ve baskı oluşturmasından daha doğal ne olabilir. Mesela bir ilişkiler ağı ve organizasyon olarak ailenin üyeler üzerinde belli bir baskısının olmadığı söylenebilir mi?

Sorun olan bu etki ve baskının varlığı değil bunun niteliği olmalıdır. Mesela hep başörtülülerin başı açıklar üzerinde olumsuz bir etkisinden ve baskısından söz ediliyor, ama her nedense başı açıkların başörtülüler üzerindeki somut ve kesin etkisi ve baskısı görülmüyor. Bugünlerde üniversite kampusleri girişinde sürte gerisinde başörtülerini büyük bir eziklik, üzüntü ve kırgınlık içerisinde çıkarıp veya üzerlerine bir peruk geçirmeleri nasıl bir baskıyı somutlaştırıyor? Mahalle baskısından önce bu baskının nasıl bir baskı olduğunu konuşmak gerekiyor.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...