Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Ülkemizde seçim sistemi devamlı tartışma konusu olmuştur. Siyasette yaşanan istikrarsızlığın başlıca sebepleri arasında seçim sistemindeki “yap-boz uygulamaları”nın önemli rolü olduğu düşünülmektedir. Paradoksal olarak seçim sisteminde sıkça gerçekleştirilen değişikliklerin arka planında yönetimde istikrar yaratmak gibi rasyonel bir amaç olmakla beraber yapılan bunca değişiklik hiçbir zaman umulan amacın gerçekleşmesini sağlamamış, tam tersine istikrarsızlığın ana sebeplerinden birini oluşturmuştur.

Yarım asrı biraz geçen çok partili dönemde her tür seçim sisteminin uygulama imkanı bulmuş olması, istikrarsız durumun açık bir göstergesidir. Ellili yıllarda liste usulü çoğunluk sistemi, altmış ve yetmişli yıllarda barajsız nispi temsil sistemi, 1983''ten bu yana da barajlı nispi temsil sistemi uygulama imkanı bulmuştur. Sürekli tartışma konusu olan seçim sistemi, özellikle muhalefette olan partilerce eleştirilmiş, iktidar partileri ise kendi lehlerine olan sistemi ısrarla savunmuşlardır. Mesela 1950 seçimleri öncesinde iktidardaki Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) çoğunluk sistemini savunurken muhalefetteki Demokrat Parti (DP) eleştirmiş ve nispi temsil sistemini savunmuştur. Ne var ki DP iktidar olunca sisteme sahiplenmiş ve bu sefer CHP nispi temsil sistemini savunmuştur.

Seçim sistemlerinden beklenen “temsilde adaleti” ve “yönetimde istikrar” gerçekleştirmesidir. Çoğunluk sistemi “yönetimde istikrar” lehine sonuç doğururken nispi temsil sistemi “temsilde adalet”in gerçekleşmesine hizmet etmektedir. Bu sistemlerden birinin her ikisini birlikte gerçekleştirmesi mümkün olmadığından sistemler üzerinde yapılacak bazı oynamalarla ve oluşturulacak karma sistemlerle her iki özelliğin belli bir dengede gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır.

Nispi temsil sisteminin barajlı olarak uygulanması, temelde “yönetimde istikrar”ın gerçekleştirilmesi amacına yönelik bir uygulamadır. Çünkü nispi temsille, seçime giren her bir parti aldığı oy oranında Mecliste temsil edilebilme imkanı bulduğundan ciddi anlamda bölünmüş, parçalanmış bir siyasi tablo ile karşı karşıya kalınmaktadır. Ulusal veya bölgesel düzeyde uygulanacak barajla, belli oranda oy alamayan partiler sandalye dağılımında dikkate alınmadığından oyların küçük partilere gitmesinin önüne geçilmekte ve büyük partilerin daha kazançlı çıkmaları amaçlanmaktadır.

Türkiye''nin 1983''ten bu yana uyguladığı barajlı nispi temsil sistemine göre seçimlerde ülke genelinde kullanılan toplam oyların yüzde onunu alamayan partiler milletvekili dağılımına dahil edilmediğinden pek çok partinin Meclis dışında kalması ve böylece Meclise az sayıda partinin girmesi sağlanmaktadır. 1995''e kadar hem ulusal düzeyde yüzde onluk, hem de seçim bölgesi düzeyinde toplam oyların milletvekili adedine bölünmesiyle elde edilen oranda bölgesel baraj uygulaması vardı. Bir parti hem ülke genelinde yüzde ondan fazla, hem de seçim bölgelerinde bölge barajının üzerinde oy almak zorunda idi. Bu nitelikteki bir parti ancak sandalye dağılımında dikkate alınıyordu. Bu durum ciddi temsil sorunlarının yaşanmasına yol açmaktaydı. Nitekim 2002 seçimleri sonunda Meclise toplam oyların yüzde 45''ini alan sadece iki parti girebilmiş, buna karşılık toplam oyların yüzde 55''ini alan diğer partilerse girememişlerdir. Diğer seçimlerde de benzer sorunlar ortaya çıkmıştır. 2007 seçimlerinde ise oyların yüzde 85''ini alan partiler Meclise girerken sadece yüzde 15''ini alan partiler girememişlerdir. Ancak bu durum seçim sisteminin normal yöntemlerle yarattığı bir sonuç değil yüzde onluk ülke barajı nedeniyle barajın altında kalma ihtimali olan partilerin adaylarının seçime bağımsız girmeleri ve seçimden sonra kendi partilerine dönmeleri şeklindeki bir uygulamanın sonucu olmuştur.

Bu konuda ciddi bir “temsilde adalet” sorunu yaşandığı açıktır. Toplumun bütün kesimleri Mecliste temsil edilememektedir. Yönetimde istikrar gerekçesiyle konulmuş olan yüksek barajın bu amacı gerçekleştirmede ne kadar başarılı olduğu tartışmalı olup demokrasi açısından ciddi bir temsil krizi yaratan bir sistemin yönetimde istikrar yaratma şansının sınırlı olduğu unutulmamalıdır. Muhalefet partilerinin bu konuda şikayetlerine istikrar gerekçesiyle olumsuz yaklaşan iktidarın yüksek barajdan şikayet etmesi ve düşürülmesi gerektiğini telaffuz etmesi hayırlı bir gelişme olarak kabul edilmelidir. Sayın Başbakanın önerdiği milletvekillerinin büyük bölümünün barajlı nispi temsille, yüz kadarının ise ülke düzeyindeki tam nispi temsille belirlenmesi müzakere için önemli bir başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Almanya''da benzerini gördüğümüz bir tür “karma sistem”in benimsenmesi, “temsilde adalet”in gerçekleşmesine ve böylece bütün partilerin ve toplum kesimlerinin Mecliste temsil imkanı bulmalarına katkıda bulunacaktır. Bunun sözde kalmamasını ve önümüzdeki seçime yetişecek şekilde biran önce gerekli düzenlemelerin yapılmasını dileyelim.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...