Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Seçimlerin demokrasiler için taşıdığı önem ve anlam kadar, seçimlerin yönetimi ve denetimi de en azından seçimler kadar önem taşımaktadır. Bir yandan seçmenlerin oy verme haklarını özgür, baskısız ve korkusuz bir ortamda kullanabilmeleri gerekirken diğer yandan seçimlerin baştan sona kadar güvenilir, yansız ve işin ehli kişi ve kurumlar tarafından yönetilmesi ve denetlenmesi gerekmektedir. Bu bakımdan seçimlerin yönetimi ve denetimi, bütün demokrasiler için önemli olarak görülmüştür.

Türkiye''de tek parti yönetimi döneminde devlet memurlarının yönetim ve denetiminde gerçekleştirilen seçimlere ilişkin ciddi bir eleştiri ve tartışma yoktu. Zira zaten tek parti rejiminde seçimlerin ne demokratik bir anlamı vardı ne de gerçek anlamda bir seçimdi. Bir bakıma parti genel merkezi tarafından belirlenen aday listelerinin seçmenlerce onaylanması söz konusuydu. Gerçek anlamda seçimden söz edebilmek için seçmenin önünde birden çok seçenek koymak ve seçmenlerin bunlar arasından birini seçme hakkının olması gerekir. Seçim temelde farklılıklar içerisinden birini tercih imkanı vermelidir.

Ülkemizde birden çok partinin katıldığı ilk seçim olan Temmuz 1946 genel seçiminde seçimlerin yönetim ve denetimine ilişkin ciddi eleştiri ve tartışmaların gündeme oturduğunu biliyoruz. Yerel yönetimlerdeki memurların yönetimi altında yapılmış olan bu ilk seçimlere ilişkin güvenirlik, demokratiklik ve yansızlık tartışmaları çok ciddi bir hal almış ve 1950 yılına kadar gündemdeki yerini korumuştur.

Her yerde olduğu gibi bizde de çok partili ilk seçimin devlet memurlarının, daha doğrusu bürokrasinin yönetimi altında yapılmış olması, seçim sonuçlarını tartışılır hale getirmiştir. Bilindiği gibi 1946 genel seçimi, bu nitelikleri nedeniyle tarihe "şaibeli seçimler" olarak geçmiştir. Seçime ilk defa katılan Demokrat Parti''nin (DP) bu konudaki eleştiri ve itirazları seçim yönetimi ve denetimini o dönemin en önemli siyasi sorunu haline getirmiştir. DP''nin eleştirisi seçimlerin devlet memurlarının yönetimi altında yapılması ve bunun çeşitli hukuksuzluklara yol açması idi. DP''nin yüksek sesle seslendirdiği talebi seçimlerin hakimlerin genel gözetimi, yönetimi ve denetimi altında yapılması arzusuydu.

1946 genel seçimi sonrasındaki bu tartışma, 16 Şubat 1950 tarihinde çıkarılan 5545 sayılı Milletvekilleri Seçimi Kanunu ile seçimlerin yönetimi ve denetimi için Yüksek Seçim Kurulu''nun kurulmasıyla noktalanmıştır. Böylece 1950 genel seçimi öncesinde seçimlerin demokratik kurallar çerçevesinde yapılması için sürdürülen tartışmalar ışığında seçimlerin yönetimi ve denetimini yargı teminatına veren Yüksek Seçim Kurulu''nun (YSK) kurulmasıyla Türk demokrasi hayatında önemli bir merhale geçilmiştir. Yargıtay ve Danıştay''dan seçilen belli sayıdaki yargıçlardan teşekkül ettirilen YSK bir yüksek mahkeme olarak seçimlerin yargı denetiminde yönetimi ve denetimiyle sorumlu tutulmuştur. Devlet merkezinde YSK kurulurken il ve ilçe merkezlerinde de il ve ilçe seçim kurulları oluşturulmuştur.

27 Mayıs darbesinden sonra yönetimi ele alan Milli Birlik Komitesi yönetimi sırasında 26 Nisan 1961 tarihinde çıkarılan 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ile YSK ile ilgili yeni düzenlemeler getirilmiş ve demokrasimizle yaşıt olarak seçimlerin yargı denetimi altında yönetimi ve denetimi başarıyla gerçekleştirilmiştir. Gerçekten de Türkiye''de 1950''den bu yana yargının yönetimi ve denetimi altında gerçekleştirilen seçimlere ilişkin ciddi bir tartışma, güvensizlik ve kaygı söz konusu değildir. Zaman zaman mükerrer oy ve benzeri tartışmalar olmuşsa da sistemi tehdit eden boyutta bir seçim karmaşasının yaşanmamasında YSK''nun rolü büyük olmuştur.

Bununla birlikte seçimlerin yönetimi ve denetimi konusunda pek çok sorun bulunmaktadır. Bunlardan kimisi yapısal, kimisi kültürel, kimisi de gelişmelerin hızından kaynaklanmaktadır. Önceki yazıda dikkat çektiğimiz seçim dönemlerinde radyo ve televizyon yayınlarının nasıl yapılacağı, bu yayınların nasıl denetleneceği ve kimin tarafından tecziye edileceği konusu bunlardan sadece birisidir.

298 sayılı kanunun 55/A maddesi özel radyo ve televizyonların seçim dönemlerinde uymakla sorumlu oldukları genel ilkelere ilişkin düzenleme getirmiştir. Yasanın getirdiği seçim dönemlerinde özel radyo ve televizyonların, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu''nun (TRT) normal dönemlerde uymakla sorumlu olduğu bazı ilkelere uymaları gerektiğidir. Diğer yandan 149/A maddesinde bu ilkelere uyulmaması halinde ne tür müeyyidelerin uygulanacağını düzenlemiştir. Oysaki özel radyo ve televizyonların normal dönemlerde yayın ilkelerini ihlal etmeleri halinde Radyo ve Televizyon Üst Kurulu müeyyide uygulamaktadır. Seçim dönemlerinde bunun YSK tarafından yapılmasının rasyonel bir düzenleme olduğu söylenemez. Bu yayıncılıkta devlet tekelinin olduğu dönemler için olabilirdi, ancak bugün sorunlar yol açmaktadır. Seçim dönemlerinde seçim ihlalleri nedeniyle Üst Kurulca verilen kararların yargısal denetiminin YSK''na verilmesiyle bu alandaki sorunların çözülmesi mümkündür.

Dünyadaki yeni gelişmeler ve bilgi iletişim teknolojilerinin kullanımında kaydedilen aşamalar dikkate alındığında seçimlerin yönetimi ve denetimi konusunda önemli sıkıntıların ortaya çıktığı gözlenmektedir. Mesela, radyo ve televizyonlarda siyasi parti ve adayların reklamlarının yasaklanması üzerinde bir kez daha düşünülmesi gerekiyor. Radyo ve televizyonların dışında her ortamda propaganda mümkünken radyo ve televizyonların bunun dışında tutulmasının makul bir gerekçesinin olması gerekir.

Seçimlerin ardından ilk yapılması gerekli işlerin başında, bu alandaki karmaşaya son verecek yeni bir düzenlemenin yapılması olmalıdır.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...