Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

İlk kez gittiğiniz bir ülkede bir şehirde dolaşıyorsunuz. Elbette farklı gördüğünüz şeyler dikkatinizi çeker. Tarihi ve sanat eserleri, şehrin güzellikleri, meydanları süsleyen çeşitli yapılar, tabii güzellikler, cadde ve meydanlar… Caddenin her iki yakasında sıralanmış dükkanların özenle düzenlenmiş vitrinleri, sergilenen malların fiyatları… Hepsi insanın ilgi odağına giriyor. Bizde kaldırımların dükkan sahiplerince işgal edilip malların sergilendiği yerler olarak kullanılmasının pek çok ülkede söz konusu olmadığını görmek şaşırtıcı gelmiyor. Ancak bazı şehirlerde dükkanların kuruluş tarihlerinin tarihin derinliklerine gittiğini görmek benim için hem öğretici, hem de şaşırtıcı oluyor.

Diyelim ilk defa gördüğünüz şehirde dolaştığınız caddelerden birinde bir ayakkabı mağazasının tabelasında bu mağazanın kuruluş tarihinin 1526 olarak kayıtlı olduğunu görüyorsunuz, ne hissedersiniz? Aynı caddede bir başka dükkanın giriş kapısının üzerinde 1700''lü, 1800''lü tarihlerle karşılaşmanız sizi şaşırtır ve üzerinde düşündürtür mü, yoksa olabilir deyip geçer misiniz? Gezdiğiniz gördüğünüz şehirdeki yapıların çoğunun 19. yüzyıla ait olması, farklı bir mimarı tarzını yansıtması fazla çarpıcı olmayabilir. Ancak bu yapılarda faaliyet gösteren ticari, idari ve bilim kuruluşlarının kuruluş tarihinin ta birkaç yüzyıl ötesine gitmesi, 1500''lü yıllardan başlayarak her bir yüzyıla tarih düşmesi üzerinde önemle durulması gereken bir konu olmalıdır.

Bana bu tür gözlemler her zaman şaşırtıcı ve şaşırtıcı olduğu kadar da öğretici gelmiştir. Türkiye''de en eski ticari, idari ve bilim kuruluşunun tarihi ne kadar geriye götürülebilir? Hatırlayabildiğimiz bir elin parmakları kadar kuruluşun tarihinin 19. yüzyılın son çeyreğine kadar geriye gittiğidir. Bir Şirket-i Hayriye''yi bile bugüne getirebilmiş değiliz. Hep merak etmişimdir. Osmanlı''nın son döneminde kurulmuş pek çok ticari, iktisadi ve sanayi kuruluşu ne oldu? Siyasi ve idari yapımız yaşadığımız bunca alt üst oluşu ve devrimci değişikliklerle radikal bir kopuş yaşamış olduğundan devamlılık sürdürülememiştir. Ama ticari ve iktisadi alanda devamlılığı ortadan kaldıran şey nedir?

Aslında toplumların dünya üzerindeki serüveni iki kutuplu bir eksen çerçevesinde seyretmektedir. Bu kutuplardan biri süreklilik, diğeri ise değişimden ibarettir. Toplumun mevcut ilişkileri, yapıları, kurumları ve genel olarak kültürü zaman içerisinde süreklilik göstermektedir. Ancak bu süreklilik hiçbir zaman değişmez ve bir biçimde oluştuktan sonra her zaman aynı ilişkilerin devam ettiği anlamına gelmemektedir. Sözünü ettiğimiz yapı ve kurumlar zamanla belli bir değişim de geçirmektedirler. Dışarıdan bir iradenin zorla değiştirmesinden söz etmiyorum. İlişkilerin kendinden değişmesi, yenilenmesi ve tarih içinde yeni biçimler kazanmasına dikkat çekiyorum. Zira hiçbir toplum bir biçimde oluştuktan sonra aynı konumda kalmıyor ve devamlı çevresiyle iletişim halinde bulunuyor.

Mesela dil en değişmez kurum olmakla birlikte zaman içinde belli değişmeler geçirebiliyor. Yine din de en az değişen bir kurumdur, ancak zamanla hem kendi içinde belli değişmeler geçiriyor hem de bir toplum başka bir dine girebiliyor. Tarih bunun pek çok örnekleriyle doludur. Türklerin Müslüman olmaları bunun en iyi örneğini oluşturmaktadır. Dolayısıyla toplum dediğimiz ilişkiler dünyası hem sürekliliği olan hem de zamanla belli değişmeler geçiren bir yapı oluşturuyor.

Yukarıda verdiğimiz örneklerden hareket edersek ta 1500''lü yıllara kadar geriye giden ticari kuruluşların bulunduğu bir toplumda ilişkilerin bu süreklilik boyutu öne çıkıyor. Düşünün ki beş asırdır aynı sektörde, aynı işi yapan bir aile, bir işletme söz konusudur. Bu ailenin veya işletmenin kendi işiyle ilgili her şeyi bilmesi, kalitenin en iyisini ortaya koyması, işiyle ilgili standartları belirleyecek bir konuma gelmesi mümkündür. Bu bir sürekliliktir ve bu sürekliliğin toplumsal plandaki yansıması da istikrardan başkası değildir.

Bir toplumda sürekli olan unsurların değişenlere göre daha çok ve daha belirgin olması, sanıyorum o toplumun istikrarıyla ilgili olmalıdır. İstikrar dediğimiz şey bir bakıma mevcut ilişkilerin süreklilik kazanması değil midir?

Sürekliliğin aynı zamanda bir gelenek oluşturması ve bununla ortaya çıkan ilişkilerin toplumca benimsenip kurumsallaşmasına da işaret etmektedir. Herhangi bir ilişki süreklilik kazanmıyorsa onun benimsendiğini, toplumun farklı kesimlerince itibar edildiğini söylemek mümkün değildir. Bu durumda süreklilikle gelenek arasında doğrusal bir ilişkinin varlığına da işaret etmemiz gerekiyor. Nedense bizde gelenek dediğimiz ilişkiler, değerler ve yapılar her zaman küçümsenmiş, karalanmış ve değiştirilmesi için çeşitli zorlamalar yapılmıştır. Oysa ki geleneğin yoksunluğu demek toplumsal ilişkilerde sürekliliğin olmaması, yani kaos demektir.

Toplumların, ülkelerin zaman içindeki yürüyüşü ve kalkınma mücadeleleri ile sözünü ettiğimiz süreklilik ve ilişkilerin geleneğe dönüşmesi arasında nasıl bir ilişkinin bulunduğu üzerinde düşünmek kendimizi anlamada öğretici bir yöntem olabilir.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...