Tecrübenin hem kişiler hem de toplumlar için büyük bir zenginlik kaynağı olduğu söylenebilir. Tecrübe ile kolektif sorunları çözme arasında acaba bir ilişki mevcut mudur? Başka bir söyleyişle tarihsel tecrübesini önemseyen ve bundan özenle yararlanmasını bilen toplumların çağdaş dünyada karşılaştıkları sorunları çözmeleri daha mı kolay oluyor?
Böyle bir soruya kestirmeden bir cevap vermenin imkansız olduğunun farkındayım. Zira bu tür bir soruya cevap vermek için çeşitli toplumlar üzerinde ciddi çalışmalar yapmak gerekiyor. Böyle bir çalışma, üstesinden kolay kalkılabilir bir iş olmadığı açıktır.
Bu konudaki kişisel gözlemlerimle ilgili bazı notları sizinle paylaşmak istiyorum. Çeşitli vesilelerle ziyaret etme imkanı bulduğum ülke ve toplumlara bir de yukarıda sorduğum soru temelinde bakmaya çalışıyorum. Edindiğim intiba özet olarak şudur: Geleneği önemseyen ve geleneğini sürdürmeye çalışan toplumlar, hem kendi özgünlüklerini koruyor ve modern dünyanın tekleştirici, herkesi aynı forma sokucu özelliğinden kurtuluyor, hem de zihin dünyasından günlük hayata kadar toplumsal hayatın her alanında trajik bir travmaya maruz kalmıyorlar.
Yukarıda sorduğum soruya bir başka açıdan cevap oluşturan gelişmeyi Fas''ta görmem benim için büyük bir fırsat oldu. Türkiye''de hepimiz Endülüs medeniyeti hakkında az çok bilgi sahibiyiz. O medeniyetten kalan birkaç eserden biri olan meşhur Elhamra Sarayını kartpostal veya resimlerden görmüş ve hayranlığımızı ifade etmişizdir. Kurtuba''da, Sevilla''da ve diğer Endülüs şehirlerinde şimdi başka maksatlarla kullanılsa bile o dönemin nasıl bir “yüksek kültür” ürünü olduğunu ortaya koymaya yeter. Endülüs medeniyeti İspanya''da mı yaratıldı yoksa Kuzey Afrika''daki medeniyetin buraya intikal etmesi mi idi? Bu soruları sanat ve medeniyet tarihçilerinin tartışmaları gerektiği açık.
Fas''ın en önemli kültür merkezlerinden biri olan Merakeş''in tarihi yapılarını ve kültür merkezlerini ziyaret ederken ister istemez Endülüs ile karşılaştırma ihtiyacı duyuyorsunuz. Mesela 11. yüzyıla ait Bahia Sarayının ve Sabilerin türbelerindeki oymalar, süsler, ahşap ve taş işçiliği, yer ve duvar mozaikleri, su ve ışık kullanımı gibi hususlar açısından dikkatlice incelendiğinde bunların kesinlikle Endülüs''teki yapılarda görülenlerin aynı veya birbirinin devamı olduğunu görürsünüz. Dolayısıyla Endülüs, Kuzey Afrika''nın kesinlikle devamı durumunda.
Not edilmesinde yarar gördüğüm bir başka husus ta 11 ve 12. yüzyıllardaki yapılarda görülen mimari formların, figür ve şekillerin, malzemelerin ve tarzların bugün de nerede ise ufak tefek değişikliklerle devam ediyor olmasıdır. 11. yüzyıldaki kalitede bir taş ve ahşap oymadan söz etmek zor olsa da bugün de bütün yapılarda bu tarihi motiflerin ısrarla korunup sürdürülüyor. Mesela Endülüs''te de gördüğümüz su ve ışık kullanımına ilişkin tarz bugünün modern yapılarında, otel ve kongre merkezi gibi kamuya hitap eden eserlerde de sürdürülüyor. Bugünün yapılarında görülen yer ve belli bir yüksekliğe kadar duvar karo ve mozaikleri nerede ise yüzyıllar öncesinin aynısı. Yüzyıllar öncesindeki bir tarihi yapının kapısı, oymaları, kapı tokmağı, formu ve şekli ile bugünküler arasında nerede ise hiçbir fark yok. En basitinden kapı tokmağı geleneği korunuyor ve geleneksel formda tokmaklar kapıları süslüyor. Modern bir otelin kapı girişinin yüzyıllar öncesinin bir saray girişiyle aynı formda olması şaşırtıcı değil mi?
İşte benim tecrübe ve devamlılık diye dikkat çekmeye çalıştığım nokta burası. Biliyorsunuz değişik formlarda kapı tokmağı geleneği bizde de var. Ama o geleneksel formuyla bugün üretilmiş kapılarımız var mı? Neden geleneksel olanı devam ettiremiyoruz? Cevabını aradığım temel soru bu.
Yine Merakeş''te ısrarla korunan ve sürdürülmekte olan bir başka özellik bahçe kültürüdür. Merakeş''teki bahçe formu ve kültürü üzerine pek çok bilimsel çalışma yapılıyor. Bu yüzyıllardır sürdürülen bir gelenek ve bölgenin temel değerlerinden biri. Bugün bu kültürün bir gelenek olarak aynen sürdürüldüğünü görmek, bizim gibi modernizmle zihinleri iğdeş edilmiş kişiler ve toplumlar için çok şaşırtıcı.
Tarihte yapıp ettiklerinin oluşturduğu tecrübenin farkında olmayan ve bunu sürdüremeyen toplumların yaşanabilir değerler ve güzelliklere sahip olmalarının çok zor olduğu açıktır. Üzücü olan mükemmel bir tecrübe birikimimiz olduğu halde bunu sürdürebilir hale getirip bundan yararlanmasını biliyor olmamamız. Sürdürülemeyen tecrübe ancak müzelerde sergilenen ve seyirlik hale gelen bir nostaljiye dönüşüyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.