Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

"TRT Şeş"in yayına geçmesinin bir tür "devrim" olarak nitelendirilmesinin gerisinde Türkiye''de Türkçe dışında dillerde radyo ve televizyon yayını yapılmasıyla ilgili yasakçı ve tavizsiz uygulamalara zemin oluşturan belli bir zihniyet yapısının hakimiyetinin bir biçimde kırılmış olmasının somut göstergesi olması gerçeği yatıyor. Düşünün ki bir toplumda resmi dil dışında dillerde sadece yayın yapmak değil her türlü ifadenin yapılmasının bile imkansız olduğu bir toplumda Türkçe dışında bir yerel dilde yirmidört saat yayın yapacak bir televizyon kanalı bizzat devlet eliyle hayata geçirilmiş bulunuyor. Yankılara bakılırsa toplumun büyük ekseriyeti bu açılımı olumlu bulmuş ve bunun çok daha önce yapılması gerektiği anlaşılmıştır.

TRT Şeş''in yirmi dört saat Kürtçede yayın yapmaya başlaması yerel dillerde yayınlarla ilgili mevcut düzenleme ve uygulamaları geçersiz hale getirmiştir. Geçen yazıda belirttiğimiz gibi 3 Ağustos 2002 tarihinde 3984 sayılı kanunun 4.maddesine yapılan ekle "Türk vatandaşlarının günlük yaşamlarında geleneksel olarak kullandıkları farklı dil ve lehçelerde de yayın yapılabil"mesi imkanı getirilmiş buna ilişkin düzenlemenin Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle yapılacağı belirtilmişti.

Bilindiği gibi kanunun getirdiği yeni bir açılımın hayata geçmesi ancak ikincil nitelikteki düzenlemelerle mümkün olmaktadır. İlgili kuruluşça yönetmelik çıkarılmadıkça kanunun verdiği imkanı kullanabilmek mümkün olmuyor. Nitekim bu konuda da böyle olmuş ve "Türk Vatandaşlarının Günlük Yaşamlarında Geleneksel Olarak Kullandıkları Farklı Dil ve Lehçelerde Yapılacak Radyo ve Televizyon Yayınları Hakkında Yönetmelik" ancak 25 Ocak 2004 tarihinde çıkarılabildiğinden yerel dillerde yayın imkanı bu tarihten sonra gündeme gelebilmiştir.

Söz konusu yönetmelik, Türk vatandaşlarına tanınan geleneksel dillerde yayın yapma hakkı, bir sürü ikincil düzenleme ile adeta kullanılamaz hale getirilmiş olduğundan bu alanda ciddi sıkıntılar, şikayetler ve tartışmalar gündemden eksik olmamıştır. Bu yönetmelik çerçevesinde özel yayıncılar tarafından yapılan başvurular, çeşitli gerekçelerle hayata geçirilememiş ve şu veya bu şekildeki engellerin aşılabilmesi kolay olmamıştır.

Bu yönetmeliğe göre (Madde:5) Türk vatandaşların günlük yaşamlarında kullandıkları "dil ve lehçelerde sadece yetişkinler için haber, müzik ve geleneksel kültürün tanıtımına yönelik yayınlar yapılabilir. Bu dil ve lehçelerin öğretilmesine yönelik yayın yapılamaz. (…) Radyo kuruluşları günde 60 dakikayı aşmamak üzere haftada toplam beş saat, televizyon kuruluşları ise günde 45 dakikayı aşmamak üzere haftada toplam dört saat yayın yapabilirler. (…) Televizyon yayını yapan kuruluşlar bu yayınlarını içerik ve süre açısından bire bir olmak kaydıyla, Türkçe alt yazıyla vermekle veya hemen akabinde Türkçe tercümesini yayınlamakla, radyo yayını yapan kuruluşlar ise programın yayınlanmasını takiben Türkçe tercümesini yayınlamakla yükümlüdürler."

Görüldüğü gibi söz konusu yerel dillerde yayın yapacak kamu ve özel yayın kuruluşları bu dillerde sadece "haber, müzik ve geleneksel kültürün" tanıtımına yönelik yayınlar yapabilirlerdi. Bunun dışında kalan herhangi bir programın yerel dillerde yayınını gerçekleştirmek mümkün değildir. Bunun nasıl bir ciddi sınırlama olduğunu sadece yayıncılar değil sıradan vatandaşlar da rahatlıkla anlayabilir. Bu sınırlamanın gerisinde yatan zihin formunun niteliği elbette önemlidir.

Sanıyorum yönetmelikle getirilen en önemli sınırlama yayının süresi ile ilgili olandır. Radyolar için günde altmış (60), televizyonlar içinse günde kırk beş (45) dakika ile bir sınır getirilmiştir. Bir yayın kuruluşu düşünün ki yerel dillerden birinde yayın yapmak istiyor, ancak bu yayınını haber, müzik ve geleneksel kültürün tanıtımıyla sınırlamanın ötesinde ancak günde kırk beş dakika yapabiliyor.

Yine bir başka sınırlama ise yayınların içerik ve süre açısından birebir olmak üzere Türkçe alt yazıyla verilmesi veya programın arkasından hemen Türkçe tercümesinin yayınlanmasıdır.

Yönetmeliğin geçici maddesinde bir başka ciddi sınırlama daha getirilmiştir ki uzun süre bundan dolayı yerel dillerde yayın yapmak isteyen kuruluşlara izin verilmesi imkansız hale gelmiştir. Geçici maddeye göre "Türk vatandaşlarının günlük yaşamlarında geleneksel olarak kullandıkları farklı dil ve lehçelerin izleyici-dinleyici profili belirleninceye kadar bu dil ve lehçelerdeki yayın sadece kamu ve özel ulusal yayın kuruluşları tarafından yapılır.

Üst Kurul ülke çapındaki talepler yanında, gerekli araştırmalar yaptırarak izleyici-dinleyici profilini çıkarır."

Yönetmeliğin bu hükmü tamamen engelleyici rol oynamış ve Üst Kurul "izleyici-dinleyici profilini" çıkaramadığından taleplere olumlu cevap verememiştir. Bunun üzerine hatırlanacağı üzere önce TRT tarafından yerel dillerde yayın başlatılmış ve bunu takiben bazı özel yayıncılara da bu imkan verilmiştir.

Şimdi TRT Şeş ile bu yönetmeliğin hiçbir anlamı kalmamış gözüküyor. Zira TRT Şeş, 24 saat süreli Kürtçe yayın yapmakta olup yönetmelikteki süre sınırı kalkmış bulunmaktadır. Yine programlara ilişkin, yayınlanmasına ilişkin ve diğer sınırlamalar da anlamsızlaşmıştır. Yapılması gereken hızlı bir şekilde bu yönetmeliğin yeni şartlara göre düzenlenmesi ve TRT Şeşle gelen açılımın kanundaki imkan çerçevesinde özel yayıncılara da tanınmasıdır.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...