Türkiye''nin siyasi gündeminden hiçbir dönem inmeyen belli başlı konuların başında anayasa meselesi gelmektedir. Tek parti döneminde ciddi bir anayasa tartışmasının olması düşünülemezdi. Ancak çok partili dönemde anayasa konusu hep tartışmalı olmuştur. Çok partili hayata geçilen yılların başında Demokrat Partinin iktidara gelmeden önce vatandaşlara vaat ettiği anayasa değişikliğinin yapılıp yapılmayacağı tartışması önemli bir konu idi.
Demokrat Parti, her ne kadar iktidara gelmeden önce mevcut 1924 anayasasını değiştirme ve çok partili demokrasiye uygun yeni anayasa yapma vaadinde bulunmuşsa da iktidarda kaldığı on yıllık süre zarfında mevcut anayasayı değiştirme yönünde hiçbir adım atmadı ve herhangi bir değişiklik yapmaksızın iktidarını tamamladı. 1924 Anayasasına göre değişiklik yapmak son derece kolaydı. Normal kanun değişiklikleri için uygulanan sistem anayasa değişiklikleri için de geçerliydi. Anayasa değişikliği için özel ve ayarı bir sistem getirilmiş değildi. Buna rağmen Demokrat Parti anayasada herhangi bir değişikliğe gitmemiştir.
Oysa ki 1924 Anayasası temelde bir tek parti anayasasıydı ve çok partili demokratik hayatın gereklerine uygun bir temel oluşturmaktan uzaktı. Buna rağmen Demokrat Parti iktidarının anayasada değişikliği gündeme getirmemesinin anlaşılabilir sebepleri vardır. Demokrasiyi savunma ve buna uygun bir sistem kurma konusunda herhangi bir kuşku bulunmamakla beraber Demokrat Parti kurucuları da tek parti yönetimi kültüründen gelmiş kişilerdi. İktidara geldiklerinde takip ettikleri siyasalara bakıldığında yer yer tek parti yönetimini aratmayacak nitelikte olduğu görülür. Muhalefete tahammül noktasında, diyalog kurma noktasında ciddi zaaflar ortaya konulmuştur. Bu nedenle iktidarı güçlendiren, muhalefete rahat bir çalışma imkanı vermeyen anayasayı değiştirmek pek tercih edilebilir olmamıştır.
27 Mayıs darbesi Atatürk''ün ve Cumhuriyetin yegane anayasasını yürürlükten kaldırıp bürokratik vesayet sistemi getiren 1961 Anayasasını yürürlüğe koymakta tereddüt etmemiştir. Bu anayasanın yapılış biçimi ciddi bir meşruiyet sorunu yaratmış olduğundan özellikle Demokrat Partinin çizgisindeki siyasi kesimler çok sert eleştiriler getirmiş ve asla kabul etmemişlerdir. Devamlı şikayet konusu olmuştur. Bunu rağmen 1965 vc 1969 seçimlerinde iktidara gelmesine rağmen Adalet Partisi (AP) anayasayı değiştirebilecek güçte ve çoğunlukta olmadığı için herhangi bir değişikliğe gidememiştir. Çünkü 1961 Anayasası değiştirme konusunda zorlaştırıcı yeni ve farklı bir sistem getirmişti; Meclisin üçte ikisinin oyunu gerekli görmüştü.
Hatırlanacağı gibi 1961 Anayasasında önemli değişiklik ancak 12 Mart olağanüstü dönemde mümkün olmuştur. Bu dönemde anayasanın üçte biri değiştirilmiş olmasına rağmen bunda inisiyatif Meclisteki sivillerde olmaktan çok askeri iradede olmuştur. Eğer askeri irade bu yönde devreye girmeseydi anayasanın değiştirilmesi mümkün olmayacaktı.
12 Eylül 1980 darbesi 1961 Anayasasını yürürlükten kaldırıp yerine 1982 Anayasasını ikame edince anayasa değişikliği konusunda yeni bir sistem getirmiş oldu. Darbe ürünü anayasada değişiklik yapmak daha da zorlaştırılmış, yerine göre değişikliğin yürürlüğe girmesi referandumla onaylanması şartına bağlanmıştır. Buna rağmen 1983''ten bu yana anayasada pek çok kez değişikliğe gidilmiştir. Bu dönemdeki değişikliklerin arkasındaki yönlendirici Saikler farklı farklı olmuştur. Özellikle Avrupa Birliği sürecinde yapılan değişikliklerin daha çok dış etkenin etkisiyle olduğu açıksa da bunların Türkiye''nin demokratikleşmesine önemli bir katkı yaptığı açıktır.
Bir bakıma Türkiye 1982 Anayasasında yapmayı başardığı değişikliklerle anayasa değişikliği yapma tecrübesi kazanmış, bu yönde belli bir olgunluğa erişmiş, cesaret elde etmiş ve anayasa değişikliği yapma konusundaki tedirginliğini üzerinden atmasını bilmiştir. Şimdi mevcut anayasayı nerede ise tümüyle değiştirme ve yerine sivil bir anayasa yapma gündemiyle karşı karşıyadır.
Türkiye''nin sivil bir anayasa yapmayı başarıp başaramayacağı önemli bir soru olarak önümüzde durmaktadır. Seçimler sonunda ortaya çıkan toplumsal siyasal iradeye bakıldığında ve siyasi partilerin bu konudaki eğilimleri dikkate alındığında bunu başaramaması için hiçbir sebebin olmadığı söylenebilir. Toplumun yarısının oyunu olan iktidar partisi toplumu sivil anayasa vaat etmiş ve toplumsal desteği yanında bulmuştur. Bunun yanında Milliyetçi Hareket Partisi de anayasa değişikliği konusunu savunmaktadır. Gerçek bir toplum sözleşmesi olacak bir anayasa özlemini dile getirmektedir. Anamuhalefet partisinin böyle bir vaadi ve çabası yoksa da diğer siyasi kesimlerin değişiklik yönünde açık görüşleri bulunmaktadır. Dolayısıyla anayasa değişikliği ve sivil anayasa konusunda toplumsal irade ve istek ortadadır. Burada temel sorun bürokrasinin tavrı ve meseleye yaklaşımı ile sivil anayasa yapabilecek bir kabiliyetin varlığı meselesidir. Bürokratik vesayeti yücelten mevcut anayasayı bürokratik çevrelerin sahiplenmelerini anlamak zor değil; ancak toplumun talebiyle bürokrasinin refleksi arasında rasyonel bir uyumun sağlanmasının başarılması gerekiyor.
Türkiye''nin sivil anayasa yapabilecek toplumsal kabiliyete sahip olduğunu herkese göstermesi ve bunu başarması gerekiyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.