Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Ortadoğu bölgesi her bakından kendisine özgü ve farklı nitelikleriyle öne çıkmış bir coğrafya alanıdır. Sadece modern dönemde değil modern öncesi asırlarda da sürekli aktif gelişmelerin odağında yer almıştır. Ortadoğu ile ilgilenenlerin ilk fark ettikleri husus, bu bölgeye egemen olan gücün veya güçlerin, dönemin süper güçleri olmalarıdır. Bu bakımdan belli bir dönemde süper güç olmak, aynı zamanda Ortadoğu bölgesinde egemen güç olmak anlamına da gelmektedir.

20.yüzyıla kadar bölgenin hakim gücü olan Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı sonunda bölgeden çekilince buraya İngiltere ve Fransa yerleştiler. 20.yüzyılda Ortadoğu''nun siyasi bakımdan yapılanması ve şekillenmesinde bu iki güç belirleyici oldular. Zaten iki dünya savaşı arasındaki dönemde dünya politikasında İngiltere ve Fransa etkin güçler idi. Bu iki güç manda idareleriyle bölgeye damgalarını vururken İkinci Dünya Savaşı ile birlikte bölgeye bağımsızlık vermek mecburiyetinde kalıp bölgeden çekildiklerinde onların yerine bölgeye dünyanın yeni etkin güçleri olan Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Sovyetler Birliği dahil oldular. Dolayısıyla savaş sonrasının Ortadoğu''sunda ABD ile Sovyetler Birliği etkin konuma geldiler.

20.yüzyılın sonlarına doğru Sovyetler Birliği''nin tasfiye olması ve dünya sisteminden çekilmesi üzerine tüm dünyada olduğu gibi Ortadoğu''da da meydan tek başına ABD''ye kalmış oldu. Tek kutupluluk diye tanımlanan bu yeni durumda Amerikan politikalarına ve oldubittilerine karşı bölgesel ve küresel planda birtakım yeni oluşumlar, çabalar ve çıkışlar gündeme gelmektedir. Ne var ki henüz bu çaba ve çıkışların kurumsallaştığı ve sağlıklı bir yapılanmaya dönüştüğü söylenemez. Bu bakımdan bu dönemi kalıcı ve uzun erimli bir sistem olarak değil bir arayış ve geçiş dönemi olarak değerlendirme eğilimi ağır basmaktadır.

Dünyanın yeni yapılanması sürecinde Ortadoğu''nun da bu gelişmeler temelinde yeniden yapılanmasını beklemek makul gözükmektedir. Geçen asrın ilk çeyreğinde yapılanan Ortadoğu''nun, bu zaman zarfında ortaya çıkan bunca yeni faktör ve dinamikler dikkate alınmaksızın aynen devam edeceğini düşünmek imkansızdır. Aslında son çeyrek asırdır Ortadoğu''da yaşanan gelişmeler, temelde Birinci Dünya Savaşı sonrasının şartlarına göre şekillenen yapı ile uyuşmamasından kaynaklanmaktadır. Toplumların yapıları, beklentileri, anlayışları ve dinamikleri ve gelişmişlikleri değişmiş yeni şartlarda yeni dinamikler ortaya çıkmıştır.

ABD eski devlet başkanlarından B. Clinton Türkiye''yi ziyaretlerinde, Osmanlı Devletinin kararlarının 20.yüzyılı belirlediğini, Türkiye''nin vereceği kararların da 21.yüzyılın şekillenmesinde belirleyici olacağına dikkat çekmişti.

Her bakımdan Ortadoğu''nun yeni yapılanmasının sancılarının yaşandığı açıktır. Bu yapılanmada demokratik süreçler ve kurumlar ne derece belirleyici olacaktır? Bir asır önceki yapılanmada kimse buradaki toplumlara bir şey sormadı; ne demokratik bir süreç ne de demokratik kurumlar vardı. Sömürgeci devletler ve bunlarla işbirliği halindeki bazı hanedanlar/aileler, bölgeyi yapılandırdılar. Mesela Ürdün devletinin doğması tamamen Şerif Hüseyin''in ailesini taltif etmeye yönelik bir operasyondan başka bir şey değildi.

Bugün ortada fiili bir durum var ve bu durum benimsemiş, içselleştirmiş, buna göre menfaatleri şekillenen bir yapı var. Buna karşılık mevcut statükoya karşı çıkan ve alternatif yapılar öneren muhalif kesimler ve çevreler var. Mesela 2006''daki seçimlerde Filistin halkının temsilini üstlenen Hamas, Mısır''da, Ürdün''de ve bazı diğer ülkelerde etkin olan Müslüman Kardeşler, Lübnan, Yemen, Irak gibi ülkelerde iyi kötü belirli işlevler gören siyasi partiler, çeşitli yerlerde etkinliği giderek artan ulusal ve yerel meclisler gibi yeni demokratik kurumlar var. Yeni yapılanmada bu kurumların ve çevrelerin gözardı edilmeleri düşünülemez. Dolayısıyla Ortadoğu''nun yeni yapılanmasında iç dinamikler ve demokratik birtakım kurumlar belirleyici roller oynamaya adaydırlar. Bunun yanında bölge üzerinde hesapları olan bölgesel ve küresel güçler de önemli bir konuma sahipler. Dolayısıyla Ortadoğu oyununda iç ve dış pek çok aktör aynı anda roller oynamaktadırlar. Bizim açımızdan cevaplanması gereken önemli soru şudur: Ortadoğu oyununda Türkiye nerededir? 20.yüzyılda Ortadoğu yapılandırılırken Türkiye nerede ise yoktu; peki bugün Türkiyesiz bir Ortadoğu oyunu düşünülebilir ve oynanabilir mi?

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...