Türkiye Radyo ve Televizyon Genel Müdürlüğü (TRT)''nün “TRT 6” adıyla yeni bir kanal açıp Kürtçe dilinde yayınlara başlamasının yankılarına bakılırsa bunun sıradan ve basit bir adım olmayıp Türkiye''nin siyasal zihniyetini, demokrasi anlayışını ve birtakım kaygı ve korkularını yakından ilgilendiren önemli bir gelişme olduğu söylenebilir. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunanlar genellikle işin bu yanına dikkat çekmişlerdir.
Türkiye''de Türkçe''nin dışında herhangi bir dilde radyo ve televizyon yayını yapmak konusu bu alanın özel yayıncılara açılması ve devlet tekelinin sona ermesinden sonra gündeme gelmiş bir konudur. Radyo ve televizyon yayıncılığı alanında devlet tekelinin söz konusu olduğu doksanlı yılların başına kadar ne böyle bir talep ne de böyle bir sorun vardı. Ne zamanki doksanlı yılların başından itibaren önce fiili olarak, 1993 yılında da Anayasa''nın 133. maddesinde yapılan değişiklikle devlet tekeline son verilip serbestiyet getirilince Türkçe dışındaki dillerde yayın konusu da gündeme gelmiştir. Bu tarihe kadar devlet tekeli çerçevesinde yayınlarını sürdüren TRT''nin özellikle kısa dalgadan yaptığı farklı dillerdeki radyo yayınlarının amacı ve misyonu farklı olmuştur. Bu tür yayınların muhatapları ülke içinde yaşayan Türk vatandaşları değil dünyanın muhtelif bölgelerinde yaşayan farklı milletler ve halklar olmuştur.
12 Eylül rejiminin Türkçe dışındaki dillere getirdiği yasaklama radyo ve televizyon yayınları için de geçerli olduğundan bu alanda devlet tekelinin sona ermesi Türkçe dışında yayın yapılacağı anlamına gelmemiştir. Yayın tekelinin kalkması özel sektör yayıncıların Türkçe dilinde olmak üzere radyo ve televizyon yayıncısı olmalarına imkan vermiştir.
Özel radyo ve televizyon yayınlarını düzenleyen 3984 sayılı kanun 20 Nisan 1994 tarihinde yayınlanıp yürürlüğe girdiğinde Türkçe dışındaki dillerde yapılacak yayınlarla ilgili herhangi bir düzenleme içermemekteydi. Ancak hızla gelişen özel radyo ve televizyon yayıncılığı ve hızlı bir artış gösteren yayıncıların Türkçe dışındaki dillerde de yayın yapma istekleri her geçen gün artış göstermiş ve kısa zamanda ciddi bir sorun haline gelmiştir. Özellikle konunun ciddi bir ulusal sorun haline dönüşen ayrılıkçı terör ve milliyetçilik hareketlerle ilişkilendirilmesi, Türkiye''nin önünde duran önemli bir sorun olarak algılanmasında etkili olmuştur. Bu durum bir yandan çözümsüzlüğü diğer yandan ise bir biçimde çözümlenmesinin zorunluluğunu gündeme yerleştirmiştir.
Nihayet Avrupa Birliği ile yürütülen ilişkiler ve tam üyelik süreci bağlamında yapılan bir dizi değişiklikler çerçevesinde 15 Mayıs 2002 tarihinde 3984 sayılı kanunun 4. maddesinde yapılan değişiklikle Türkçe dışındaki dillerde de radyo ve televizyon yayını yapılmasına ilişkin bir düzenleme gerçekleştirilmiştir. Buna göre “Yayınların Türkçe yapılması esastır. Ancak, evrensel kültür ve bilim eserlerinin oluşmasına katkısı olan yabancı dillerin öğretilmesi veya bu dillerde müzik veya haber iletilmesi amacıyla da yayın yapılabilir.” Bu düzenleme her ne kadar Türkçe dışındaki dillerle yayın yapılmasına imkan veriyorsa da ciddi bir sınırlamanın söz konusu olduğu hemen fark edilecektir. Bu dilin “evrensel kültür ve bilim eserlerinin oluşmasına katkısı olan yabancı dil” olması zorunluluğu vardır. Bu nitelikteki dillerin hangileri olduğunun belirlenmesi yeni bir tartışmanın konusu olmuş yerel dillerde yayın yapma talebini karşılamamıştır.
Bunun üzerine kısa bir zaman sonra 3984 sayılı kanunun 4. maddesine 3 Ağusutos 2002 tarihinde yapılan ek ve 15 Temmuz 2003 tarihlerinde yapılan değişiklikle yerel dillere ilişkin taleplerle ilgili yeni bir düzenleme yoluna gidilmiştir: “Ayrıca, kamu ve özel radyo ve televizyon kuruluşlarınca Türk vatandaşlarının günlük yaşamlarında geleneksel olarak kullandıkları farklı dil ve lehçelerde de yayın yapılabilir. Bu yayınlar, Cumhuriyetin Anayasada belirtilen temel niteliklerine, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne aykırı olamaz. Bu yayınların yapılmasına ve denetimine ilişkin usul ve esaslar, Üst Kurulca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” Bu yeni düzenleme ile yerel dillerde de yayın yapılabilmesinin önü açılmıştır.
Ne var ki kanun koyucu yerel dillerde de yayın yapılabilmesinin önünü açarken Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, kanun gereği 25 Ocak 2004''de çıkardığı yönetmelikle bir yandan bu alanı düzenlerken bir yandan ise yeni engeller ihdas ederek yerel dillerde yayın yapılamaz hale getirmiştir. Bundan dolayı bu tartışmalar sona ermemiş ve vatandaşların yerel dillerde yayın yapma talepleri makul ölçüde dahi olsa karşılanamamıştır. Bu yönetmelik çerçevesinde uzun tartışmalardan sonra nihayet verilebilen yayın izinlerinin amaca hizmet etmediği tartışmasızdır.
Böyle bir süreç yaşayan Türkiye''de şimdi yirmi dört saat yerel dilde yayın yapan bir kanal var. Bunun önemini küçümsemek en azından haksızlık olur. Türkiye''nin bu tür cesur adımlara ihtiyacı vardır.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.