Kurban tartışmalarına ilişkin maruzâtım

Heva ve heveslerini din haline getirenleri şiddetle kınarken, Kur''an''ın gözettiği amacın, mü''minlerini böylesi bir tehlikeden sakındırmak olduğunu düşünüyorum.

Dünyayı sadece siyah veya beyaz''dan ibaret görmenin ciddi bir yanılgı (körlük) olduğundan sözetmek şimdilerde pek revaçta... Gerekçe de şu: "Arada başka tonlar da vardır!"

"Bu şey ya siyahtır, ya beyazdır" iddiası karşısında, bizler -haklı olarak- "Hayır, bu şey ne siyahtır, ne beyazdır" diye karşılık verebilir ve o şey''in -meselâ- gri olduğunu söyleyebiliriz. Bu bakımdan dünya iki kutuplu olarak tasvir edilmemeli, aksine üçüncü bir şıkkın doğru olabileceği ihtimali dikkate alınmalıdır. Yani, ne olsa gider!

Keşke mesele bu kadar basit olsaydı...

Dünyaya (zihin dışı dünyaya) ilişkin yargıların iki şıkka indirilemeyeceği iddiası haklı bir iddiadır... Ancak zihin dünyası sözkonusu olduğunda bu kadar rahat davranmayız.

İşte size bir örnek: "Bu sayı ya tektir, ya çifttir!"

Bu önerme, "Bu sayı hem tektir, hem çifttir" şeklinde bir şıkkı savunmamıza izin verir mi? Vermez! Bir sayıyı hem çift, hem tek olarak tasavvur edemeyiz. Dolayısıyla iki ihtimalin aynı zamanda doğru olması mümkün değildir.

Peki bu önerme, "Bu sayı ne tektir, ne çifttir" şeklinde üçüncü bir ihtimalin kapısını aralamamıza izin verir mi? Yine vermez! Çünkü bu durumda üçüncü hâl imkânsızdır.

Hâsılı, "Bu şey ya siyahtır, ya beyazdır" önermesi karşısında üçüncü bir ihtimal sözkonusu olabilirken, "Bu sayı ya tektir, ya çifttir" önermesi karşısında üçüncü ihtimal mümkün olmamaktadır.

Nedeni çok açık... İlki olgulara (dünyaya) ilişkin bir yargı iken, ikincisi zihnî bir yargıdır ve tabiatıyla bir zorunluluk (totoloji) içermektedir.

Çoğu okur için sıkıcı gelebileceğini bildiğim halde bu açıklamalara başvurmamın amacı, İslâmcıların dinî ve dünyevî tasavvurlarındaki yumuşama, erime ve çözülmenin nedenlerini açık kılmaya çalışmaktan ibaret...

1) Dini, dünyaya ilişkin geçici yargılarla tanımlayarak yola çıkanlar, öne sürdükleri yargıların geçerliliğini yitirdiğini gördüklerinde din''in dünya hakkındaki açıklamalarından kolayca kuşkuya düşmektedirler. Yani, delil geçersiz olduğunda medlûl''ün (kendisine delil getirilen şeyin) de geçersiz olduğu yanılgısıyla hareket etmektedirler.

2) Dünyevî (tikel) olgulara ilişkin tarih içerisinde oluşan kimi yargıları din''in aksiyomları mertebesine çıkaranlar, değişen olgular hakkında değişmez yargılar öne sürdüklerini sanmaktadırlar. Ellerindeki değişmez yargılar, bu değişen olguları açıklayamaz hâle geldiğinde bu safdilliğin faturası yine dine çıkarılmaktadır.

İlkinde, geçici olmayan (tümel) "geçici olan" (tikel) yargılarla tanımlanıyor; ikincisinde, "geçici olan"a (tikel''e) "geçici olmayan" (tümel) statüsü veriliyor.

Din-Siyaset ilişkisine dâir yargılar bu konuda açıklayıcı birer misâl olarak ele alınabilir. Siyaset, esas itibariyle tikel olgular (değişenler) alanıdır ve gerek siyasî hâdiseler, gerekse siyasî yapılar tarih içerisinde çeşitli nedenlere bağlı olarak değişkenlik arzederler. Bu süreçte din''in siyaset''e ilişkin yargıları tikel değil, tümel''dir; yani siyaset''in ana ilkeleriyle alâkalıdır. Binaenaleyh tarih içerisindeki olgusal ve yapısal değişiklikler (şu veya bu tikel durum) hakkında din''den değişmez bir yargı öne sürmesi beklenemez.

Hal böyleyken bir Müslüman, tarihsel koşulların geçerli kıldığı siyasî (tikel) bir yargıyı din''in aksiyomatik (tümel) yargıları seviyesine çıkarmak hatasını işlerse, elindeki (tikel) yargı geçerliliğini yitirdiğinde din''in tümel yargılarından da kuşkuya düşmek zorunda kalacaktır. Seslendirmekten hoşlandığı kimi tarihsel yargıların altını ayet ve hâdislerle doldurmak kolaycılığı, geçici olarak yargılarını güçlendirir gibi gözükebilirse de uzun vâdede ayet ve hâdislerin otoritesini zayıflatacağı kesindir.

Heva ve heveslerini din haline getirenleri şiddetle kınarken, Kur''an''ın gözettiği amacın, mü''minlerini böylesi bir tehlikeden sakındırmak olduğunu düşünüyorum. Kezâ "Din''i Allah''a hâlis kılmak" mefhûmundan da murad budur sanırım. Ne var ki Kur''an''ın bu açık uyarılarına rağmen, mü''minleri, heva ve heveslerini din olarak sunmanın vebalini takdir etmekte zaman zaman zaaf göstermişlerdir, hâlen de göstermektedirler.

Kurban tartışmalarına ilişkin maruzâtım bundan ibarettir.