Türkiye"de "yerli" bir İslâmî Düşünüş"ün imkânlarına dâir (II)

Türkiye''de İslâmî düşünüşün uzun bir süredir ciddi bir tıkanıklık yaşadığı ve kendisini kendisine ait kavramsal araçlarla ifade etmek yetisini iyiden iyiye kaybettiği vâkıasını görmezden gelerek kendimizi avutmanın, bizleri telafisi gayr-ı kabil sonuçlarla karşı karşıya bırakacağına işaret etmek, herhalde uğursuz bir kehanette bulunmak olmasa gerek!

Bu toprakların inançlı insanlarının bir muhasebeye girişmesi, belki kendilerine acı verecek, belki keyiflerini kaçıracaktır ama, hiç kuşku yok ki böyle bir muhasebe, bizlere sadece hatalarımızı tamir etmek fırsatı vermekle kalmayacak, aynı zamanda kendimizi parlak sözlerle kandırmamıza engel olup hiç değilse gelecek için umutlarımızı muhafaza etmek haklılığını da kazandıracaktır. Binaenaleyh suçu başkalarına atmayı, siyasî aktüalitenin dalgalanmaları üzerine dedikodu mesabesinde kanaatler sarfedip günü geçirmeyi ve neler olup bittiğini bir türlü anlayamadığımızı itiraf etmekten kaçınmayı bırakmalı, adam gibi şapkamızı önümüze koyup bugünlere nasıl gelindiğini tartışmak yürekliliğini göstermeliyiz.

İslâm dünyasının farklı bölgelerinde yaşayan düşünürlerin eserlerinden yapılan tercümelerden istifade etmek sûretiyle gençlik hülyalarını beslemiş biri olarak, bu tercümelerin fikir ve kültür hayatımızdaki müsbet ve menfi tesirlerini tartışmadıkça, bugün içinde bulunduğumuz sıkıntıları aşmak imkânı bulamayacağımız kanaatini taşıyorum. Nitekim bir önceki yazımda bu sıkıntıların bir kısmına işaret etmiş ve bu toprakların çocuklarının kendilerini yeniden keşfetmeleri lâzım geldiğini söylemiştim.

Sorun kendimizi yeterince tanımıyor oluşumuzda... Kendimizi tanımıyoruz, kendimizi sevmiyoruz... Çünkü tarihimizi bilmiyoruz, sahiplenmek şöyle dursun kendi ilim geleneğimizin dilinden bile anlamıyoruz; üstelik tarihimizi reddedersek, ilmî ve siyasî mirasımızı küçümsersek daha az eleştirilebilir bir mevzîde bulunacağımızı sanıyoruz. Nitekim bu nedenle Emevîleri kolayca gözden çıkarmadık mı? Abbasîleri suçlamayı bir marifet zannetmedik mi? Selçuklular hakkında menfî kanaat dermiyan edecek kadar bile bir bilgimiz olmadığından tarihimizin en önemli bölümünü es geçmedik mi? Osmanlı''ya gelince, resmî ideolojinin desteğinde bu koca imparatorluğu kıyl u kâl ile neredeyse Pigme kabilesinin durumuna düşürmedik mi?

Bir düşünsenize, ulemâ kelimesini duyan müslüman bir gencin aklına, acaba bugün "el-Ulemâ veresetu''l-enbiyâ" hadîsi (!) değil de niçin "Lâ rahbaniyye fi''l-İslâm" hadîsi (!) geliyor? Bu dini anlamak ve anlatmak için ömrünü dinî ilimlere hasreden âlimlerin bu ülkede ne kadar itibarı var? Alimlerin yerini uzmanların, aydınların, gazetecilerin alması, âlimlerimizin itibarına bizzât bizlerin darbe vurmuş olmamızdan kaynaklanmadı mı? Ekranlarda müslüman halkı ve onun inançlarını savunacağı zaman pısırıklaşan ve fakat sıra halkın inançlarına ve değerlerine vurmaya geldiğinde aslan kesilen zevât bizim aramızdan çıkmadı mı? Onları biz beslemedik mi, arkalarını biz sıvazlamadık mı, onların ağızlarına o sözleri biz koymadık mı? "Yanlış adamlar, doğruları söylüyor" diyenler kimlerdi meselâ?!

"Bilim ve teknolojiyi bilmiyor olduğumuzdan bu hallere düştük!" diye çocuklarımızı fen derslerine teşvik eden ve sonra, çocuklarımızın bir yandan fizik, kimya, matematik derslerinde başarılı olurken diğer yandan Fatiha''yı bile doğru dürüst okuyamamalarından dolayı tehevvüre kapılanlar yine bizler olmadık mı?! İlahiyat öğrencilerini mutlaka bir Batı dili öğrenmeye zorlayan ve İngilizce, Fransızca bilen çocuklarımızın sayısı arttığı için sevinen bizler, Arapçası zayıf (hatta Arapça bilmeyen) ilahiyatçılar karşısında ne yapacağımızı şaşırmadık mı? Uzmanlaşmak gerektiğini, çağın uzmanlık çağı olduğunu söylerken, İslâmî ilimlerden sadece birini, hatta o ilmin de bir meselesini bilen uzmanların (!) cehl-i mürekkebinden dehşete kapılmadık mı? 7 sene lise (İmam-Hatib), 4-5 sene lisans (İlahiyat Fakültesi) ve 2 sene de yüksek lisans eğitimi gördüğü halde, uğraştığı sahanın dilini (Arapça''yı) bilmeyen yavrularımızın durumu içimizi sızlatmadı mı?

Hiç kuşkusuz ki mevcut durumun bu denli menfî bir sûrette tasvir edilmesinden ötürü haksızlık yaptığımı, mübalağa ettiğimi, bardağın hep boş tarafını gördüğümü söylecekler çıkacaktır. Oysa ben tablonun hakim renginin bundan ibaret olduğunu söylemiyorum, mahvolduk bittik ise hiç demiyorum. Biliyorum ki bugün İlahiyat Fakültelerinde çok değerli hocalarımız var ve maddî-manevî bütün menfî şartlara rağmen ellerinden geleni de yapıyorlar. Ancak içinde bulunduğumuz hâlin genelini dikkate almak ve bardağın içindeki birkaç damlayla avunmak yerine boş kalan tarafın vehametine dikkat çekmemiz kendimize sadakatin bir gereği değil mi?!?

Tercüme hareketinin düşünce dünyamıza kazandırdığı ufka atıfla pekâlâ bu hâdisenin müsbet taraflarından da bahsedebiliriz. Lâkin kırk yıllık deneyimin sonucunda fikir ve kültür hayatımızın irtifa kaybını da tartışmaktan kaçınamayız. Seyyid Kutub''u, Mevdûdî''yi, Ali Şeriâtî''yi, Fazlurrahman''ı, Seyyid Hüseyin Nasr''ı okuyan ve fikir dünyalarını bu isimlerden hareketle zenginleştiren talebelerin, hatta genç ilim adamlarının, Cevdet Paşa''yı, Şehbenderzâde''yi, Babanzâdeyi, Elmalılı''yı, Manastırlı''yı, İzmirli''yi okuyamamaları, anlayamamaları bizleri -biraz olsun- düşündürmeli değil mi?

Hâlimizi daha kötüsüyle kıyaslarsak, hiç kuşkusuz kendimize sevineceğimiz, teselli olabileceğimiz noktalar bulabiliriz. Ancak İslâm tarihi boyunca ilmî seviyemiz bundan daha kötü bir seviyeye düşmedi ki?!! O halde niçin kendimizi kendimizden daha aşağı bir seviyeyle mukayese edip gözümüzü yukarılara (tarihimize) çevirmeyelim?!! Niçin ciğerlerimizi genişletip üstümüze kâbus gibi çöken dalgaları yararak başımızı suyun üstüne çıkarmayalım?!!

O halde tereddüdü bırakıp önce kendimize güvenmeyi öğrenelim. Hakikati elimizde bulundurduğumuz konusunda yakîn hâsıl edip "Biz Hakikatiz" demek cesaretini gösterelim. Şayet bunu da yapamıyorsak, o zaman -yıllar önce Nurettin Topçu''nun yaptığı gibi- yüzümüzü Hakikat''e çevirip ona şöyle seslenelim:

"Ben seni uzaklarda ararken, sen, kendi evinde idin!"