"Yorum yapmak" ile "atış yapmak" arasındaki ayrım

Hâfıza kaybına uğramış bir toplum olduğumuzdan, geçmişimizi bilmediğimizden, bilmek istemediğimizden, tarihimizi ihmal ve red ettiğimizden sıklıkla söz edip şikayet sûretinde yazılar kaleme alan, hatta bu hâfıza köreltmek niyeti taşıyan teşebbüsleri şiddetle eleştirmekten çekinmeyen birinin, "hâfızalarımızı canlandıracak", "geçmişimizi bize hatırlatacak", "tarihle/tarihimizle yeniden diyalog kurmamızı kolaylaştıracak" en mütevazi adımları bile önemsemesi gayet tabiidir. Nitekim önemli bulduğum bazı yazma eserleri, eski dergilerin içerisinde sıkışıp kalmış bazı makaleleri, hâtıratların tozlu sayfaları arasında gözden kaybolmaya yüz tutmuş kimi anektodları çeşitli vesilelerle sizlere duyurmaya gayret etmemin; bugünü sağlıklı bir biçimde yorumlayabilmek için dünü tanımaya ihtiyacımız olduğunu her fırsatta dile getirmemin en önemli sebeplerinden biri de budur. [Hatırlanacak olursa, daha önce, yolda karşılaştığım bir gencin "Tarihi niçin bu kadar çok önemsiyorsunuz?" şeklindeki bir suâlini konu edinen bir yazı yazmış ve orada kendilerini önemsemeyenlerin tarihlerini önemseyemeyeceklerinden söz etmiştim.]

Yerli bir İslâmî düşünüşün imkânlarını arayan, yerli bir duruşu önemseyen, böyle bir duruşu mümkün kılacak tarih bilgisini ve bilincini edinmeye çalışan herkes için, geçmişi/geçmişte olup bitenleri/geçmişte yazılıp çizilenleri bilmek, hiç kuşku yok ki kendisinden kaçınılamayacak bir vecibe... Çünkü ayaklarımızı yere basabilmemiz için tarihimizi bilmemiz, geçmişimizi önemsememiz ve öğrenmemiz şart! Bâhusûs ilim adamlarının ise tarihi, tarihte yazılıp çizilenleri bilmelerinin, hem uğraştıkları alanı tanımak, hem de kendilerinden önce o alanda söylenenlerden haberdar olmak bakımından ne denli büyük bir ehemmiyet kesbettiğini izaha hâcet yoktur sanırım.

Tarih bilincinin olmadığı yerde, tarih bilgisi de olmaz! Tarih bilenlerimiz az, ama maaşallah dedikoduyu tarih sananlarımız, tarihi küçük görenlerimiz, âdeta yok sayanlarımız, hatta tarih düşmanlığı yapanlarımız çok! Televizyon kanallarında yayımlanan Osmanlı tartışmalarını ya da Osmanlı Devleti''nin kuruluşunun 700. yılı münasebetiyle yayımlanan kitapları, gazete ve dergi yazılarını biraz hatırlayınız lütfen! Ömer Seyfettin''in hikâyelerini aslından okuyabilecek derecede bile Osmanlıca bilmeyen şahısların, haftalık magazin dergilerinden edinme bilgilerle koca bir dönemi mahkûm etmeye çalıştıklarına şahit olmadık mı? Osmanlı''nın siyasî ve iktisadî stratejisini kavramaktan âciz kimselerin –sahip oldukları ma''lûmâtın seviyesine ve niteliğine bakmaksızın– hilafetin alınması husûsunda nasıl da kocaman çamlar devirdiklerini hep birlikte izlemedik mi?

Peki ya Cumhuriyet? Devletin maddî-manevî her türlü desteğine rağmen 75 yıllık Cumhuriyet tarihine ışık tutacak kaç araştırma, kaç vesika, kaç kitap yayımlandı? Bir düşünelim bakalım: dostlar alışverişte görsün kabilinden piyasaya sürülen propaganda broşürleri seviyesindeki neşriyât bir yana, yakalardaki rozetlerden ve ışıklı tabelalardan gayrı şimdi elimizde ne var?!

Bu ülkede biraz yakın tarihle ilgilenen amatörlerin bile ciddiye almadığı yaşlı bir masalcıyı (!) ikide bir televizyonlara çıkarıp büyük tarihçi ilan eden bir zekâ seviyesinin, ilgisini tarihe yönelttiği zaman bile tarihi anlamayı, öğrenmeyi değil, bilakis onu çarpıtmayı hedeflediğini dikkate alacak olursak, her halde tarih/tarihimiz hakkındaki bilgilerimizin ne durumda olduğunu takdir etmekde pek zorlanmayız.

Tarihin, salt övgünün veya sövgünün konusu yapılmasının nedenlerini anlayabiliriz; resmî tarihçilerin iktidarı temsilen ve pek tabii ki aktüel gerekçelerle tarihi çarpıtmak zorunda kalmalarını da... muhaliflerin yalan söyleyen tarih utansın türünden oldukça mübalağalı addedilebilecek itirazlarını da... Ne var ki övgüde ve sövgüde sınır tanımayan böylesi kışkırtıcı neşriyâtın fikir hayatımızı tamamen istilâ etmesine göz yumamayız, yummamalıyız. Binaenaleyh, tarihi, masabaşında alınmış ideolojik kararların nesnesi haline getirmekten kaçınan, belli çevrelerin alkışlarına aldanmayan ve hepsinden önemlisi tarihin/tarih ilminin hakkını vermeye çalışan namuslu ilim adamlarının da bulunduğunu bilmeli ve üç-beş kitap ve makaleden hareketle ortaya atılan parlak iddialara prim vermek yerine, evvelemirde ciddiyeti baştacı yapmalıyız.

Bazıları "Ciddiyetin ölçüsü nedir?" diye sorabilirler. Ciddiyetin ölçüsü, aslâ ilim adamının kişisel kanaat, yorum ve iddialarının sıhhati (doğruluğu) değildir! Ciddiyetin ölçüsü; kanaat, yorum ve iddia sahibi olan kimselerin, iddialarına muvazî bir sûrette ortaya koydukları emektir, çabadır, gayrettir ve arkasında büyük gayretlerin olmadığı iddialar, hiç kimsenin kuşkusu olmasın ki sadece lâf u güzaftan ibarettir!

"Yorum yapmak" ile "atış yapmak" arasındaki ayrımın ölçüsünü şimdi anladınız mı?