Yalnız kalabalıklar

Uyuşturucu kullanımı ve alkollü içki tüketiminin ileri boyutlara ulaştığı Amerikan toplumunda, tek başına gezen, yalnız yaşayan ve kendi kendine konuşan insanların sayısının arttığı söyleniyor.

David Reisman ve arkadaşları "Lonely Crowd" isimli kitaplarında, Amerikalar''ın nasıl yalnız kalabalıklara dönüştüklerini uzun uzun anlatırlar.

İster New York''ta, isterse Los Angeles''te olsun, kent merkezlerinde tek başına dolaşan insanlar, birileri kendilerinden bir şey isteyecek ya da yakınlık gösterecek diye, dehşete düşüyorlar.

Tek değer ölçüsünün para olduğu tüketim toplumunda bir kimsenin birine karşılıksız yardım etmesini bir kenara bırakın, gülümsemesi bile mümkün değil.

Uzun yıllar Los Angeles''te yaşayan bir Türk arkadaştan kiralamak istediğimiz bir evi görmek için, yardımcı olmasını isteyecek oldum. Suriye vatandaşlığından Türk vatandaşlığına geçmiş, yüksek öğrenimini İstanbul Üniversitesi Kimya Fakültesi''nde tamamlayan başarılı işadamı Samir Hafız''ın uyarısıyla kendime geldim. Hafız, "Bu ülkenin kültüründe, kimseden karşılıksız yardım istenmediği için, kimse de çok gerekli de olsa, böyle bir istekte bulunmayı düşünmez" dedi.

Gerçekten de birinin durup dururken, birinden yardım istemesi ya da birinin birinden hiç bir beklentisi olmadan yardımına koşması, Batı kültüründe akıl almaz bir davranış.

Amerikalılar bunun için, karanlıkta biri önüme çıkıp da bir şey istemesin diye, işyerlerinde ve evlerde bütün gece ışıklarını söndürmüyorlar. Işıkları sürekli açık tutmak, Amerikalılar''da bir saplantı haline gelmiş. Otoyollarda gündüzleri bile, arabaların çoğunun ışıkları açık.

Amerikalılar ışıklar sönecek diye, büyük bir korkuya kapılıyorlar. Aslında çok haksız da değiller. New York''ta, yetmişli yılların sonunda, yıldırım düşmesi sonucu, elektrikler 24 saat kesilmişti. Bir gecelik karanlıkta, New York''lular eşi görülmedik bir yağmayla karşılaştılar. Hükümet yağmayı önleyebilmek için sıkıyönetim ilan etmek zorunda kalmıştı.

Evlerde ve işyerlerinde ışıkların gece gündüz yanmasının kaynağında yağma ve yalnızlık korkusu olmalı. Batı toplumunda yalnızlık, bir salgın hastalık gibi, her yerde kendisini hissettiriyor. Alışveriş merkezlerinin 24 saat tıklım tıklım dolu olması, bana, biraz yalnızlık korkusunu yenme gayreti gibi geldi.

Octavia Paz "Bütün insanlar hayatlarının en az bir döneminde kendilerini yapayalnız bir kişi olarak hissederler" diyor. Ancak Batı''nın tüketimden başka bir değer tanımayan kültürü içindeki yalnızlık, onun sözünü ettiği gibi gelip geçici değil, insanı kendisiyle birlikte çevresine de yabancılaştıran bir yalnızlık.

Elbette insan yalnız doğduğu gibi, yalnız da ölür.

Tasavvuf geleneğinde, Allah''a daha yakın olmak için "kalabalıkta yalnız olma" özendirilir. Çünkü yalnızlığın bilincine varılmadan, dostluğun önemi kavranılmaz.