Esas sorun

İran''da kaydedilen değişimin yönü, düşmanlıkların ortadan kalktığı, daha derin ilişkilerin ön plana çıktığı bir dünya projesiyle yakından ilgili.

Bizde olaylara kategorik yaklaşma yaygın bir kötü alışkanlık; İran''daki seçim sonuçları üzerindeki tartışmalar da, tartışanların duruşlarına göre değişen dozlarda, aynı alışkanlığın etkisinde. İran''da yenilikçilerin sandıkta kazandıkları başarı, kimine göre 21 yıl önce gerçekleşen devrimin sonu anlamına geliyor; "Molla sistemi çöktü" benzeri manşetler bu görüşte olanların duygularını yansıtıyor... Başka bir köşeden bakarak, aynı başarıyı, Türkiye''nin başının bundan böyle daha fazla ağrıyacağı biçiminde yorumlayanlar da var...

Bu tür kategorik yaklaşımlar, değişim denilen olguyu bir tür ''mutasyon'' (bir anda gerçekleşen değişim) olarak görmekten kaynaklanıyor. Oysa, İran''da da gözlemlendiği üzere, sosyal ve siyasi alanlardaki değişimler bir sürecin eseridirler. Toplumda kök salmadan gerçekleşen değişimlerin yaşama şansı yoktur. Buna karşılık, iki komşu ülke ilişkileri, ideolojik tavırlardan çok karşılıklı çıkarların zedelenmesinden olumsuz olarak etkilenir.

İran''da Meclis''e de yansıyan ''değişim'' bir günde gerçekleşmedi. Muhammed Hatemi, cumhurbaşkanlığına, hem de halkın yüzde 75''inin oyunu alarak, tam üç yıl önce seçilmişti. Değişime dünyanın verdiği olumlu tepkiler de sonraki üç yıla yayıldı. İlk olarak, İslâm Zirvesi, Tahran''da geniş bir katılımla toplandı; zirve İran''ın 19 yıl süren dünyadan kopukluğunun sona erebileceğinin göstergesi olarak değerlendirildi İranlılar tarafından... Daha önce hiçbir İranlı yetkiliye kapısını açmayan ülkeler Hatemi''yi dâvet etmeye, bakanlarını ağırlamaya başladılar; Hatemi Batı Dünyası''nın önemli bir lideri olan Papa ile de görüştü... Dünya kupasına katılan İran milli takımı açılımı spor alanına da taşıdı...

Bunlar, ''yenilikçiler'' adını uluslararası câmiaya taşıyan, oradan da İran halkını etkileyecek bir çığa dönüşen ''olumlu'' gelişmeler...

Bir de, ''yenilikçiler'' ile doğrudan bir ilgisi olmadığı halde meydana gelen iç ve dış gelişmeler var ki, İranlıları sandığa farklı bir irade yansıtmada ikna eden unsurlar arasında onları da saymak gerekiyor: Petrol fiyatlarının düşmesi İran''ı en önemli gelir kaynağından mahrum bırakarak halkı biraz daha fakirleştirdi; basının daha sıkı eleştiriler yapabildiği siyasi arena biraz da ekonomik sıkıntılar sayesinde oluşabildi. Basının özgürlükçü cephede yer alması, cezayı göze alarak baskılara direnebilmesi ise, değişimin her şeye rağmen mümkün olabileceğini düşünmeye sevk etti insanları.

İçerideki değişim arzusunun kendisi için mücadele edenler bulabilmesi dışarıdan da ilgi görünce, halk, bu arzuyu siyasetin diline tercümede zorlanmadı. Meclis seçimlerinde kaydedilen başarı ''değişim'' denilen olgunun bütünü değil sadece bir aşamasıdır; İran''da sağlıklı bir zeminde yaşanmakta olan değişim, öyle umulur ki, bundan böyle de aynı çizgide sürecektir...

Değişen İran''ın Türkiye için bir ''tehdit'' oluşturacağı olumsuz beklentisi ise gerçeklerle bağdaşmıyor.

İran''da kaydedilen değişimin yönü, düşmanlıkların ortadan kalktığı, daha derin ilişkilerin ön plana çıktığı bir dünya projesiyle yakından ilgili. O proje içerisinde buluşabilirlerse, Türkiye ile İran, aralarındaki rejim farklılıklarına rağmen, bölgede birbirine en yakın iki ülke haline dönüşebilirler. İslâm ve Türk dünyasının zenginliklerini Avrupa Birliği''ne taşıyan hukuka saygılı, demokrat bir Türkiye, evrensel değerlerle kucaklaşmayı önemseyen İran''ı da yanında bulacaktır. Bizim bu beklentimiz, Başbakan Bülent Ecevit''in "İran''ın devrim ihracı bitti" tespitiyle örtüşüyor.

Bu noktada, sorun, değişim süreci içerisindeki İran''dan değil, Türkiye''nin değişime direnme potansiyelinden kaynaklanıyor. Bugünün dünyası, yozlaşmayı öngörmeyen bir uzlaşma arayışını teşvik ediyor, İran''daki değişim o yolda; buna karşılık Türkiye, yozlaşmaya karşı mücadele vermediği gibi içte ve dışta uzlaşmaya da yanaşmıyor. HADEP''li seçilmiş belediye başkanlarına reva gördüğü muameleye, FP''yi sistem dışı bırakmak için elinden geleni ardına koymayan tavra, kendi huzurunu bozacak kadar ülkesini düşünen insanların dünyanın dört bir tarafına taşıdıkları eğitim meşalesini söndürme gayretine bakıldığında, Türkiye''nin, kendi içindeki zenginlik kaynağı unsurlarla kavga ettiği hemen anlaşılıyor. Sözün kısası, sorun, İran''ın değişmesinde değil, Türkiye''nin değişime direnmesinde...

Türkiye''nin değişmesi de kaçınılmaz; yeter ki, iyi formüle edilmiş bir değişim projesi halkın önüne sunulabilsin...