En büyük mârifet...

Genelkurmay genel sekreterliği "Biz bu işle ilgiliyiz" açıklamasını yapmasaydı, cumhurbaşkanlığı seçiminde askerlerin ''devre dışı'' olduklarını mı düşünecektik? Bir yazıda ileri sürülen, "Askerler, başbakana haber gönderip ''Biz bu işte yokuz'' dediler" (Taha Akyol, Milliyet, 14 Nisan 2000) iddiasına rağmen, kimsenin böyle bir safdillik göstereceğini sanmıyorum. Askerler, her zaman olduğu gibi, bu cumhurbaşkanlığı seçiminde de, denklemin bir yerinde durmaya devam ediyorlar...

Bunu itiraf etmek kolay değil, ama kaçınılmaz: Asker, Türkiye''de, sistemin en önemli unsuru olmaktan vazgeçmek niyetinde değil. Genelkurmay''ın son açıklaması üzerine yapılan yorumlar okunduğunda da görülüyor; en yetkili ağızlarla görüşme fırsatı bulan meslektaşlar, "Avrupa Birliği (AB) süreci içerisinde fazla ön planda görünmek istemiyoruz" tespitine eşlik eden bir suskunluğa muhatap olmuşlar. Açıklama, AB sürecinde suskun kalma gereğini bilen Genelkurmay''ın, cumhurbaşkanlığı seçimini, bu hassasiyeti rafa kaldıracak kadar önemsediğini dışa vuruyor...

Oysa, "AB süreci hassasiyeti" bu sebeple gerekli. Cumhurbaşkanı ve cumhurbaşkanlığı seçimi bir ''devlet işi'' olarak görülmüyor yürürlükteki anayasal sistemde; cumhurbaşkanını Meclis seçtiğine göre, bu, ''siyasetin işi''... "Cumhurbaşkanlığı seçiminde biz de varız" açıklaması, bu yönden, kafa karıştırıcı. Kafa karıştırıcı, çünkü, "Cumhuriyeti koruma ve kollama görevi" tanımı yapan İç Hizmet Yasası bile, günlük siyasetle meşguliyeti askerlere yasaklıyor...

Genelkurmay açısından "Biz de varız" cümlesi ne anlam taşıyabilir? Geçmişe baktığımızda, 1950, 1989 ve 1993 dışındaki bütün cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, ''asker'' adı bir biçimde geçiyor; o seçimlerin herbiri bir ''asker'' kişinin Çankaya Köşkü''ne yerleşmesiyle sonuçlandı zaten. Acaba, açıklama yapanlar, "Bu defa da bir asker kişi cumhurbaşkanı seçilsin" mi demek istiyorlar? Böyle demek istemediklerini, sadece cumhurbaşkanı seçilecek kişinin ''nitelikleri'' üzerinde bir vurgulama yapma ihtiyacı duyduklarını varsaysak bile, acaba her konuda mevzuata uygun davranma titizliği gösterdiği bilinen Genelkurmay, bu vurgu için yetkiyi nereden alıyor? Hangi anayasa veya yasa maddesi, hangi tüzük veya yönerge, "Cumhurbaşkanı seçilirken askerlerin de görüşü alınır" diye bir madde içeriyor?

Genelkurmay''ın açıklaması cumhurbaşkanlığı seçimini iyice içinden çıkılmaz hale soktu. Çankaya''ya kimin çıkacağına, anayasal sisteme göre, milletvekilleri oylarıyla karar verecekler. Milletvekilleri, Genelkurmay tarafından uyarıldığı gibi, askerin görüşünü nasıl alabilirler? Açıklamada "Asker bizi destekliyor, askerler arkamızda" diyen bazı kişilerin doğru söylemediği de bildiriliyor; bu, ''askerin'' bazı adaylar tarafından ''kullanıldığının'' farkında olması demektir. Hangi adayın ''gerçekten'' asker destekli olduğunu milletvekilleri nereden ve nasıl bilecek? Yoksa, bu açıklamayı, "Bizim gönlümüz filânca adayda" türü bir başka resmi açıklama mı izleyecek? Bunu düşünmek bile istemiyoruz; çünkü öyle bir durum, cumhurbaşkanlığı seçiminde askere herhangi bir rol tanımayan anayasal düzeni ortadan kaldırmak anlamı taşıyacaktır.

Türkiye''de, hiç seslerini çıkarmasalar bile, askerlerin sistem içerisinde bir ağırlığı bulunduğu biliniyor. Yakın geçmişte kurulan veya bozulan hükümetlerde asker etkisi olduğu, o günlerde, kulaktan kulağa dolaşmıştı. Cumhurbaşkanlığı seçiminde de, partiler ve liderlerin, aday tespit ederken, asker hassasiyetini göz önünde bulunduracakları düşünülüyordu. Ancak, bu ''Türkiye realitesi'' resmi bir açıklamayla gözlere sokulunca, sistemin dengeleri iyiden iyiye sarsılmış oldu. Bu tür bir ortamın tehlikesi, adayların ''asker'' ile ilişki zemini üzerinde oy toplama derdine düşmeleridir. Kimi ''icazetli'' olmayı içine sindirirken kimi buna karşı çıkarak parsa toplamaya kalkarsa ne olacak? ''Meydan okuyan'' birinin Çankaya''ya çıkması kadar ''icazetli'' olmaktan yüksünmeyen birinin cumhurbaşkanı seçilmesi de, hiç kuşkusuz, görüntüyü bozabilecektir...

Genelkurmay, "Bu işte biz de varız" derken bu çıkışın maliyetini herhalde hesaplamıştır. Bizim endişemiz, Türkiye''nin o maliyeti karşılayabileceği noktasında düğümleniyor.

Meclis''in en doğruyu bulacağına herkes inanmalı, milletvekilinin sağduyusuna herkes güvenmeli. Doğruya erişmek de mârifettir, ama en büyük mârifet, doğruya doğru yoldan ulaşmaktır...