Son gün

Cumhurbaşkanlığı seçiminde en kritik gün bugün. Bu gece yarısına kadar adaylıklarını koyan milletvekilleri ile 110 milletvekili tarafından aday gösterilecek Meclis dışı kişiler önümüzdeki 20 gün içerisinde yapılacak turlarda yarışacaklar. 1982 Anayasası''na göre, adaylık koyma sürecinde adaylığı kesinleşmemiş kişilerin ileriki günlerde yarışa katılmaları mümkün olamıyor. Bu gece yarısı son biçimini alacak aday listesinde kimler varsa, "Türkiye''nin 10. Cumhurbaşkanı" onlar arasından biri olacak...

Dikkatle bakıldığında, cumhurbaşkanlığı makamının doldurulmasında, şimdiye kadar üç farklı aşamanın söz konusu olduğu görülecektir. İlk üç cumhurbaşkanı en doğal şartlarda, fazla itiraz çekmeden seçildiler; sonraki dört cumhurbaşkanı ise şartların zorlamasıyla o makama çıktılar; son iki cumhurbaşkanı da o sırada Meclis''te en kalabalık grupla temsil edilen partilerin liderleriydiler. En kalabalık gruba sahip partinin lideri aday olamadığı için şu sırada yepyeni bir aşamaya girilmek üzere...

Şimdiye kadar aday olarak ortaya atılmış veya adaylığını koyacağı duyulan isimlerin hemen hepsi saygın kişiler, buna kuşku yok; içlerinden herhangi birinin Çankaya''ya çıkması hiç yadırganmayacaktır. Cumhurbaşkanlığına çıkmak için herkese mavi boncuk dağıtılmaması ve akıl almaz pazarlıklara girilmemesi şartıyla... Adayların hiçbirinin Meclis''te büyük bir blokun tasvibini alamaması, cumhurbaşkanlığı seçimini pazarlıklara açık hale getiriyor...

Hükümetin ''kendi adayım'' diyeceği birini zorlamaması doğru bir yaklaşım, ancak bunun karmaşaya yol açacağını da unutmamak gerekiyor... En doğru yaklaşım, her partinin âkil adamlarının katılımıyla gerçekleştirilecek geniş bir danışma mekanizmasının çalıştırılarak bir aday üzerinde uzlaşma arayışıydı; Başbakan Bülent Ecevit en başlarda bu yola gireceği sinyallerini verirken, Genelkurmay''ın açıklaması sonrasında yöntem değiştirdi.

Adaylıklarını koyan veya nabız yoklaması yaparak bu akşama kadar karar verecek olan milletvekilleri anayasal haklarını kullanıyorlar. Liderlerinin "Hizaya gir" uyarılarına aldırmadan adaylık açıklayanlar medeni bir cesaret sergiledikleri için ayrıca tebrik edilmeye değer kişiler... Kimseyi cumhurbaşkanı olmayı arzu etti diye kınamamak gerekiyor; Türkiye gibi bir ülkeye kim cumhurbaşkanı olmak istemez ki?

Ancak, adaylıkların kesinleşeceği şu son gün, herkesin şapkasını önüne koyup ciddi ciddi düşünmesi gerekiyor. Üzerinde düşünülmesi gereken soru şu: Yeni bir yüzyılın başında Türkiye''nin ihtiyacı olan cumhurbaşkanı tipine adaylardan hangisi cevap verebilir? Kendinden başkasını düşünmemeye alışkın ''serapa politikacı'' tipinin ülkenin başına açtığı rahneleri yakın geçmişte yaşadık... İyi sırıtan veya cumhurbaşkanlığını bir tür yatırım olarak gören tiplere de yüz vermemek gerekiyor... Bütün özelliği yerli-yabancı güç odaklarıyla içli dışlı olmaktan ibaret bir cumhurbaşkanı da, ''cumhuru'' temsil etmeyeceği için, mahzurlu... Kimsenin tanımadığı bir sürpriz isim ise cumhurbaşkanı seçimini ''tombala'' sanan bir zihniyetin ürünü olacaktır...

Ölçüleri doğru koyunca, adaylığını açıklamış veya açıklaması beklenen kişilerin büyük bölümünün ''ölçü-dışı'' kaldıklarını görüyoruz. Her bakımdan göz dolduran ve "Keşke seçilse" dedirten adaylar da var, ama onların da partileri yüzünden şansları yok... Böyle bir ortamda gidilecek cumhurbaşkanlığı seçiminin umutları körelten bir sonucu ülkeye dayatacağına hiç kuşku yok...

Türkiye, hak ve özgürlüklerin önem kazandığı bir döneme doğru hızla yol alıyor. Bu alanda temayüz etmiş, ismi duyulduğunda saygı uyandıran, uluslararası arenada Türkiye''ye yönelik beklentilere cevap verebilecek bir isim etrafında uzlaşmak için son şans bugün... Meclis bu şansı mutlaka değerlendirmelidir.

Kim mi? Birbiri ardına yaptıkları çıkışlarla ülkede ve yurtdışında dalgalanmalara sebep olmuş yüksek yargı organlarının başkanları sözgelimi... İlle Meclis içinden olacaksa, bu tanıma uyan bir kişiyi hemen her partide bulmak mümkün; yeter ki, partizanlığı, bağnazlığı aklımızdan uzaklaştırabilelim...

Ben umutluyum.