Bankalar kredi faizlerini aşağıya çekerler

Merkez bankası Kasım ayından bu yana gerçekleştirdiği faiz indirimlerinde her seferinde piyasaların beklentisinden de fazla oranlarda indirim yaptı. Kasım''da yüzde 16,75 olan politika faizleri, son indirimle beraber toplamda 5,25 puan gerileyerek yüzde 11,5 seviyesine indi. Ve önümüzdeki dönem faizlerde 1-1,5 puan arası bir indirim daha yapılması mümkün gözüküyor.

Peki bu faiz indirimlerinin bankaların kredi faizlerine yansıması ne derece etkili oldu.

Faiz indirimlerinin ilk etkisi ekonomiyi canlandırmaktan çok hazinenin elini rahatlatan bir olay olarak algılanmalı. İndirimlerin banka kredilerine yansıması ise daha uzun soluklu olacaktır.

Merkez bankasının politika faiz oranlarını bu derece düşürmesi tek başına kredi kanallarının açılması için yeterli olamıyor. Faiz indirimleri karşısında bankaların kredi faiz oranlarındaki gevşeme daha katı oluyor. Bu yüzden de bankaların kullandırdıkları kredilerin oranları halen çok yüksek seviyede.

2008 yılında dünya mali sisteminde oluşan çatlaklara ve yılın son çeyreğinde Türkiye ekonomisinin olumsuz makro ekonomik sinyallerine rağmen bankalar 2008 yılında büyüme trendlerini devam ettirdiler. Yıl genelinde YTL krediler yüzde 22, yabancı para krediler de yüzde 20 oranında büyüme kaydetti. Ancak Kasım ayında krizin etkilerinin piyasalarda olanca sertliği hissedilince, bankaların kredileri geri çağırması ve kredilerde daralmalar gündeme geldi.

Bankalar Kasım''dan başlayarak ellerindeki fonları hazine kâğıtlarına yatırmaya başladılar. Son indirimle birlikte bu tabloda ciddi bir değişiklik olmadığını görüyoruz. 13 Şubat tarihli Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerinden hareketle; bankaların ellerinde tuttukları TL cinsi hazine kâğıtları 62,1 milyar TL''ye ulaşmış durumda. Bu rakam 2009 Ocak ortasında 60,8 milyar TL seviyesinde bulunuyordu. Yine Ocak''ta 233,6 milyar TL seviyesindeki toplam TL kredilerin küçülmesinin durma noktasına gelmesine rağmen son verilerle 230 milyar TL''ye gerilediğini görüyoruz.

Kısacası, bankalar piyasalarda daralan kredi talebine bağlı olarak ellerindeki atıl fonları devlete borç vererek kullanmaya devam ediyorlar ve Kasım''dan bu yana bankalar kredi büyümesinde frene basarken kredi oranlarında düşen politika faizlerine rağmen oldukça sıkı davranıyorlar.

Bankaların elini tutan ve kredi faizlerinin gevşemesini engelleyen unsurlara kısaca göz atalım;

Bankaların özellikle KOBİ düzeyindeki takipteki kredilerinde artışlar yaşanıyor. Büyük firmalarla ilgili böyle bir sıkıntı yaşanmazken daha çok KOBİ düzeyindeki firmalarda, gerek adet bazında gerekse miktar bazında, ciddi artışlar olduğunu görüyoruz. En zayıf halkadan başlayan bu risk algılaması bankaların kredi oranlarında katı davranmasına neden oluyor.

Katılığın başka bir nedeni ise bankaların faiz oranlarında birbirini izliyor olması. Adı konulmasa da bankalar arasında oranlar konusunda “kutsal ittifak” sağlanmış durumda. Bankalardan bir kaçının indirime gitmesi rekabet ortamında diğer bankaları da indirime zorlayacaktır. Burada da kamu bankalarına ciddi bir görev düşmekte, tetiği kamu bankalarının çekmesi gerekiyor da diyebiliriz.

Eskiden beri bankacılık sektöründe mevduatların vadesinin kısa olması, uzun vadeli kredi plasmanlarında sıkıntı oluşturmaktadır. Son dönemde mevduatların ortalama vadesinin de bir aya kadar düşmüş olması ayrı bir sıkıntı.

Bizce esas kritik noktalar ise;

Yılın geri kalan kısmında da bankalar kredi konusunda istekli davranmayacaklardır. Ya da; davransalar bile krediyi kullanacak müşteriyi bulmakta zorlanacaklardır. Çünkü bu ortamda, faiz hadlerini ne kadar düşürürseniz düşürün daralan ve küçülen ekonomide kredi maliyetlerine katlanacak müşteriyi bulmak oldukça zor…

Mevduatlardaki artış hızı, kredilerden daha fazla artmaya devam ediyor. Bunun sonucunda oluşacak mevduat fazlası, yani atıl fonlar hazine kâğıtlarına ve bankaların sendikasyon (yurtdışı) borçlarına kayacaktır.

Tüm bunlara rağmen kredi kullandırmanın kârının hazine kâğıtlarından daha cazibeli olmasından dolayı, önümüzdeki dönem bankalar birbiri ardına kredi faizlerini aşağı çekmek zorunda kalacaklar.