Sporda doping ekonomisi
Fikri TürkelYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 16/08/2013, Cuma • Yeni Şafak Haber Merkezi
Geçen ay, belgesel kanallarının birinde ünlü bisikletçi Lance Armstrong"un doping davası geniş olarak işlendi. Belgesel, bende doping uygulamalarının tahminlerin üzerinde olduğu izlenimi bıraktı.
Armstrong, bisiklet yarışlarında bir efsanedir. Fransa Bisiklet Turu"nu, 1999-2005 yılları arasında aralıksız 7 kez kazanarak gelmiş geçmiş en büyük bisikletçilerden biri olarak kabul görüyor.
1996 yılında, yaşama şansı yüzde 40 dedikleri kanserle mücadeleden sonra bu başarıların kazanılması efsane olmasına katkı sağladı. Ancak, geçen yıl yarıştığı yıllarda doping yaptığı gerekçesiyle Amerikan Antidoping Ajansı tarafından aleyhine hüküm verildi ve yarışma birincilikleri elinden alındı.
İş bu kadarla kalmıyor. Doping sadece sporcuyu etkilemiyor. Takımını, temsil ettiği ülkeyi, teknik kadroları ve en önemlisi sponsorlar zan altında kalıyor. Hatta ilaç şirketleri de doping şaibesi altında. Lance Armstrong"un ana sponsoru Nike, daha doping kararı verilmeden sponsorluğunu çektiğini açıklamıştı.
Son günlerde Türkiye"de sporda doping çok konuşulmaya başladı. En son Kırkpınar Başpehlivanı Ali Gürbüz dopingli çıktı. Halter, atletizm veya futbol fark etmiyor; spordaki "fair play" şike ve dopingle büyük yara aldı.
Şike ve dopingin artmasının arka planında neler var? Şike için en az iki kişi, doping için tek kişi gerekse de, süreçler incelendiğinde bu uygulamaların ekip işi olduğu açıktır.
Doping kelimesi, Felemenkçe"ye Afrika dillerinden geçtiği tahmin edilen ilaç, uyuşturucu anlamına gelen "dope"den geliyor.
Doping, ekonomik buhranın dip yaptığı 2009 yılında en yüksek rakamlara ulaştı. Aslında genelde bir artış görülmesinin nedenlerinden biri, her yıl yeni ilaç ve maddelerin kullanım listesinin yayınlanmasından ve spordaki yoğun rekabetten kaynaklanıyor.
Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA) açıkladığı verilere göre; 2012 yılında dünyada yaklaşık yüzde 70"i olimpik spor dallarında olmak üzere 267,645 doping testi (A numunesi) gerçekleştirildi. Bu rakam geçen yıla oranla yüzde 10"luk bir artış demek.
Spor alanlarından en çok bisiklet sporcuları arasında dopinge rastlanıyor. Genelde idrar testi kontrolleri ile yapılan doping kontrollerinde, biyolojik pasaport uygulaması da var. Sürekli kontrol anlamına gelen pasaport, bisiklette geçerli olduğu için oranın yüksekliği bu alanda görülüyor.
WADA, her yıl yeni liste yayınlıyor. Spor esnasında ve günlük hayatta kullanılacak ilaç ve ürünler listesi bu. Sponsorluklar, ödüller, kulüp harcamaları, devlet destekleriyle beraber milyar dolarlık bir pazardan bahsediyoruz.
Özgüveni yüksek sporcular risk almadan çekinmiyor. WADA listesinde olmayan pek çok ilaç ve gıda bilerek veya bilmeden sporcuların önüne konuluyor. Bunun için çalışan gizli laboratuvarların, doktorların listesi sporcular arasında dolaşıp duruyor.
İlaç şirketleri de zan altında. Bu nedenle, Londra 2012 Yaz Oyunları öncesinde, olimpiyatların sağlık ürünleri tedarikçilerinden GlaxoSmithKline ilaç şirketi, "En iyi doping seyirci" diye reklam yayınlamak zorunda kaldı.
Acaba Çin"de, Kuzey Kore"de veya Küba"da bilinmeyen klinikler sporcuları nasıl motive ediyorlar? Şeffaf olmayan ülkeler bu şaibelerden yakın dönemde kurtulamayacak.
Doping, en büyük yarayı temsil ettiği ülkesine, takımına ve sponsoruna veriyor. Armstrong, popüler olunca kanserle mücadele için Levistrong Vakfı"nı kurdu. Vakfın en büyük destekçilerinden biri Nike oldu.
Sadece Armstrong"a destekle kalmayan Nike bugüne dek 87 milyon civarında Livestrong"un fenomen haline gelen ve her birinin satışından vakfa gelir sağlanan sarı bileklik sattı. Bu sayede şu ana dek 2,5 milyon kadar kanser hastasına tedavisine de destek olundu.
Nike"ın rakibi de benzeri bir belaya bulaştı. Doping testine giren Adidas sponsorluğundaki dünyaca ünlü atlet Tyson Gay"in numunesi pozitif çıktı. Ardından Adidas, sponsorluk sözleşmesini iptal ettiğini açıkladı.
Tyson ile sözleşmesi bulunan Omega, TDK, Gillette ve EAS Sports Nutrition firmaları da bu algıdan kurtulamadı.
Sporda amatör ruhtan uzaklaştıkça, profesyonel tezgahlara düşülüyor. Bilerek veya bilmeyerek…
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.