Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Çin Halk Cumhuriyeti 50. yılını kutluyor. Nicedir Çin''in özel konumuna dikkat çekmeye çalışanlar arasında yer aldığımı vehmettiğim için, kendimde "kimi eski yazıları anımsatmak" gibi bir hak da bulabiliyorum. Yaklaşık iki yıl önceki bir yazıya göz atalım:

"Son yirmi yıl içinde dünyanın dinamikleri gözle görülür bir hızla değişti. Çin bu değişim süreci içinde kendine biçtiği rolü gereken biçimde oynamaya başladı. Son elli yılına damgasını vuran komünist deneyim, Çin''in kimi asli işlevlerini yitirmesine yol açmıştı. Ancak unutulmaması gereken bir husus var; o da Çin''in değişim dinamiğinin hep kendine özgü nitelikte olduğu. Diğer deyişle, Çin bütün yapılarını az çok kendine özgü kültürel temeller üzerine kurmuş bir ülke. Dolayısıyla Çin''in kendine özgü kimliği her zaman komünist ideolojiden önde gelmiştir.

Çin, komünizmi içe dönmesi gereken bir dönemde güç toplamak için kullanmıştı. Bu ideolojinin artık kendisi için ayakbağı haline gelen sınırlamalarından da Deng Hsiao Ping''in ölümüyle kurtuldu. Nicedir Çin''in ''yaşlı yönetici kuşağı''nın ülke önünde ciddi bir engel oluşturduğundan söz ediliyordu. Ülkemizde kimi kesimler Deng''in ardından ağıtlar yakıp övgüler düzdüler. Ama Çin, Deng''in ölümüyle birlikte, bu kuşağın tasfiye sürecini hızlandırdı.

Çin dün komünist ideolojiye ne yaptıysa, bugün de kapitalizme aynı şeyi yapıyor. Pazar ekonomisini kendi değerlerine göre içselleştiriyor, ortaya sıradışı bir değişim dinamiği koyuyor. Japonya bu süreci bir ''yaralı aslan'' olarak yaşamıştı ve ekonomik gücünü siyasal bir ağırlığa dönüştüremedi. Japonya yarın bu konuda büyük bir savaş veriyor olacak. Çin ise siyasal ağırlığından hiç kuşku duymuyor ve askeri açıdan ''kolu kanadı kırık'' bir ülke olması da pek ihtimal dahilinde değil. Bunu sağlayan, Çin kültürünün kendine beslediği derin özgüvendir. Bu, tarihi dokusu itibariyle Türkiye''nin de yabancısı olmadığı bir özgüvendir. Bir imparatorluk geçmişine sahip bütün ülkeler elbet bu ortak değerin farkındadır.

Kissinger ''Diplomasi'' adlı yapıtının başında Avrupa''ya özgü ''güç dengesi politikası'' ile ''egemen olmaya dayalı imparatorluk kavrayışı''nı karşılaştırır. İkincisi için verdiği örnek Çin''dir. Çin istikrarlı ''egemenliği'' ile 2000 yıldır Asya''dabu tür bir rol oynamaktadır (Anlaşılan, artık sahneyi genişletmek istiyor!). Kissinger''ın sözleriyle, ''imparatorluklar herhangi bir uluslararası sistemin içinde iş görmeye ilgi duymazlar, kendileri uluslararası sistem olmak isterler. İmparatorlukların bir güç dengesi politikasına ihtiyacı yoktur.''

Çin, bu anlamda, kendine biçtiği rolü oynamaya hazır. Bu rolün dünya dengeleri açısından ne tür sonuçlar doğuracağını şimdiden kestirmek imkansız. Ama Çin''in bu oyunda başrollerden birini oynayacağı kesin. Dolayısıyla, ''imparatorluk bakiyyesi'' Türkiye''nin Çin''in izleyeceği yol konusunda dikkatli bir gözlemci olması gerekiyor."

Tarihçi John Lukacs ABD''nin geçmişteki "Çin stratejisi" için şöyle kısa bir değerlendirme yapıyor: "Kissinger ile Nixon''ın (ve Ford''un, Reagan''ın, Bush''un) Çin kartını oynamaları fazla bir işe yaramadı. Amerikan kartını oynamasını bilen asıl Çinliler''di."

Lukacs''ın saptamasından yola çıkarak şunları yazmıştım: "ABD''nin Japonya''ya askeri bir manevra alanı açarak Çin''in stratejik yayılma düzeyini sınırlama planı tam olarak uygulanmaya başlarsa; yani ABD Çin kartıyla Rusya''ya oynadığı gibi, Japon kartıyla Çin''e oynamaya kalkışırsa, tam da Lukacs''ın söylediği şey ortaya çıkabilir: Asıl Amerikan kartını iyi kullanan Japonlar olabilir. ABD''nin Japonya''yı askeri açıdan güçlendirmesine en taraftar kesim muhafazakar ''şahinler.'' Geçmişteki ABD inisiyatifini en çok sorgulayan da yine bu şahinler. Aklıma eski Başbakan Nakosone''nin şu sözleri takılıyor: ''Geçmişte ABD''nin Japonya''yı Çin''den çıkarmak yolundaki yanlış girişimleri, 1941''deki Pearl Harbour baskınını kaçınılmaz kıldı.'' Bugüne kadar Japonya''yı hafife alan rakipleri (kazandıkları savaşlarda bile) büyük şaşkınlığa uğradılar. Yarın da böyle olması en güçlü seçenektir."

Bu "görünüşte uzak" öyküler ABD ve Avrupa''ya, Türkiye''nin konumu ve ağırlığı açısından da bir şeyler anlatıyor olsa gerek. Son bir yıldır yaşadıklarımız, Batı dünyasının bu konuda dersine iyi çalışmakta olduğunu kanıtlıyor.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...