Türkçe düşünmek
Hakan ArslanYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 05/04/2000, Çarşamba • Yeni Şafak Haber Merkezi
Kişi okuma edimini kendi bakışı, kendi duruşu, kendi dünya görüşü, kendi yaşama alanı için bir tür "doğrulama" olarak kullanamaz, kullanmamalı.
Son yazılarımda "siyasal" olanın yükü azalmaya, görece "kuramsal" öğeler ise ağırlık kazanmaya başlayınca, Yeni Şafak okurlarından daha çok "dil" üzerine e-posta iletileri almaya başladım. Bu iletilerin özünü kullandığım "dil"in anlaşılır olmaması oluşturuyor. Kuşkusuz bu "anlaşılır olmama" durumu zaman zaman bir tür "düşünsel burnu büyüklük" taslıyormuşum izlenimi de uyandırmış okurlarımızda. İşin bu bölümü için, böyle bir erek gütmediğimi belirtmem yeterli olur sanırım: Kimi okurlar bende böyle bir tutumun izlerini görmüşse özür dilemekten başka bir şey gelmez elimden. Kimsenin uğraşı, eğer gerçek bir uğraşsa sözkonusu olan, hor görülesi değildir. Bir konuyu dile getirirken başka birinin (özellikle de karşımda durduğu varsayılan okurun) uğraşı ya da konumunu hor görmek gibi bir tutuma sahip değilim. Benim verdiğim uğraşın da aynı sınırlar içinde olduğunu düşünüyorum.
İşte tam da bu nedenle, bir "dil"in anlaşılır olması konusunda söyleyeceklerim var. Öncelikle, neresinden baksanız, okuduğunuz şey bir "köşe yazısı" ve kişi böyle bir yazıdan "kolaylık" bekleme hakkına sahip. Gelgelelim, bir "köşe yazarı" kimileyin bu sınırlamanın dışında bir şeyler kaleme alma gereksinimi duyarsa, hemen sorgulanmaya girişilecek konum yazarınki olmamalı: Okur böyle bir anda durup bir de kendi "konumu"na bakmalı. Çünkü bir metne yönelttiğimiz bakış, bu ister bir köşe yazısı olsun, ister düşünsel bir çalışma ya da bir şiir, önünde sonunda aynı "okuma yordamı"nın izlerini taşır.
Ben bir "yazar" olduğum kadar bir "okur"um da. Hatta ömrümün şu anına dek bir "okur" olarak geçirdiğim zaman "yazar" olarak geçirdiğim zamanı kat kat aşıyor. Bu nedenle olsa gerek, okurun "sorumluluğu"nun yazarınkinden çok daha fazla olduğunu düşünmüşümdür hep. Karşımdaki metni "anlaşılır" kılmak bir "okur" olarak benim sorumluluğumdadır. Metni anlayamamışsam, önce kendi konumumu sorgularım: Dil dağarcığımı o metne uygun biçimde zenginleştirmeye çalışırım; bilmediğim sözcüğün, terimin, kavramın karşılığını bulup anlamaya uğraşırım; bakışım, birikimim sözkonusu metnin kuramsal çerçevesini kuşatmıyorsa, o alanı kavramak derdine düşerim (Kuşkusuz o alana "girmemeyi" yeğleyebilirim, o zaman bir yana bırakırım bu metni, ama bunun gerekçesi olarak yazarın "anlaşılmazlığı"nı kullanmam).
Okur, böyle bir uğraş verdikten sonra, o metni sevebilir, yerebilir, benimseyebilir, dışlayabilir: Yazarın metni "sorumsuzca" kaleme aldığı kanısına varabilir, metindeki kavramların yanlış kullanıldığı, anlam alanlarının kaydırıldığı, kuramsal bakışın eksikli olduğu sonucuna ulaşabilir; hatta böyle bir alanın bir şeylerin kavranabilirliği açısından gereksiz, yetersiz ya da sakıncalı olduğu düşüncesine bile uzanabilir.
"Okuma edimi", okur kendini bu yönde sorguladıkça anlamlıdır -eğer okuma ediminden bize bir şeyler katmasını bekliyor, erekliyorsak! Tersi, benim bakışımca, zaten sakıncalı: Kişi okuma edimini kendi bakışı, kendi duruşu, kendi dünya görüşü, kendi yaşama alanı için bir tür "doğrulama" olarak kullanamaz, kullanmamalı. Bence bir "köşe yazısı"ndan bile böyle bir şey beklenemez, beklenmemeli.
Bütün bunları bir okur olarak, okurluk uğraşı veren biri olarak söylediğim de unutulmamalı. Söylediklerim bir okur olarak konumumu açıklığa kavuşturuyorsa, "okur" ile "yazar" arasındaki ilişkiyi nasıl yorumladığımı da gösteriyordur. Bütün bu sözlerde yine bir "burnu büyüklük" ya da "aşağılama" görecek okurlara böyle bir amaç taşımadığımı bir kez daha belirtmem gerek.
Okurların kimi yazılarımı "anlaşılmaz" bulmalarında buna bağlı bir başka gerekçe daha var: Çok sayıda Türkçe (gelin buna dilimizin içinde bulunduğu "ilginç" konumu yansıtan bir tanımlamayla "Arı Türkçe" diyelim) sözcük, kavram kullanmam! Kendi payıma, içinde bulunduğumuz düşünsel yönsüzlükte bizi esenliğe götürecek yollardan birinin bu soy dil anlayışı olduğuna inanıyorum. Bunca "siyasi belirsizlik" arasında pek de "önemsiz" gibi görünen bu "yaşamsal sorun"a gelecek yazıda değinmek üzere deyip bitirelim.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.