Germiyan beyi ve anlaşılmazlık

Rivayet olunduğuna göre 15. yüzyılın önde gelen büyük şairlerinden Şeyhî haftanın muayyen bir gününde Germiyan beyinin huzuruna çıkarak ona yazdığı şiirlerinin en güzellerini okur, karşılığında da yüklü miktarda bahşiş alırmış. Bunun için şairlik kabiliyetini konuşturarak huzurda okuduğu şiirlerin güzel ve orijinal olmasına dikkat edermiş.

Aynı Germiyan beyinin huzuruna bir gün sazı elinde bir halk şairi çıkagelmiş. Saz şairlerini ağırlamaya alışık olmayan beyin huzurunda, mızrabını sazının tellerine dokundurarak söylemeye başlamış halk ozanı. Türkünün sonunu şöyle bağlamış:

Benüm devletlü sultanum âkıbetün hayır olsun

Yediğin bal ile kaymak gezindüğin çayır olsun

Germiyan beyinin bu çok hoşuna gitmiş. Öyle hoşuna gitmiş ki, Şeyhî''ye verdiği bahşişin iki mislini halk ozanına vererek, aylardır belki yıllardır içinde birikmiş düşüncelerini dışa vurmaktan da geri kalmamış:

-Hah, demiş, şiir dediğin böyle olur yahu! Bizim Şeyhî gelir, söylenir söylenir durur, anlamadığım halde dinlemek zorunda kalırım, üstüne üstlük para da veririm.

Şeyhî, o zamana kadar bol bol ihsanını gördüğü Germiyan beyinin bu sözünü duyunca ne düşünmüştür ve nasıl bir cevap vermiştir, bilmiyoruz. Acaba şair duyarlılığını konuşturarak, o zamana kadar aldığı paraları hesaplayarak söylediği şiirlerin kadir-kıymetini bilmediği için iade edip, beyin huzuruna gitmemeye mi başlamıştır?! Onu da bilmiyoruz. Yoksa, Arapça ve Farsça tamlamalarla dolu aruz vezni ile yazdığı şiirleri bırakıp artık halk ozanı gibi parmak hesabı ile mi şiir söylemiştir?! Divanında bu tür şiirleri olmadığına göre, işte bunu biliyoruz.

İsmet Özel''in yazdıklarını anlayamamaktan şikayet eden çok okuyucu gördüm. (Bu arada gazetede bir tek onun yazılarını okuyarak kesen okuyucularını da tanırım.) Sadece yazdıklarını değil, televizyondaki konuşmalarını ve kimi konferans ve panellerde söylediklerini de aynı şekilde anlayamadığını söyleyenler de var. Ve bunların bir kısmı, yazarın bu anlaşılmazlığı bilerek yaptığını iddia ediyor. Hem yazılarını, hem de konuşmalarını anlayamamaktan şikâyet eden aynı kişilere de rastladım. Yazılanları anlayamamak... anladım; anladım da, konuşulanı anlayamamak ve bununla yazıları arasında bağ kurmak anlaşılır gibi değil. Anlama çabası içerisinde olması gereken kişi her halde yazarın kendisi olmamalıdır. Kuşkusuz her sanatçının kendine has bir üslûbu ve anlatım tarzı vardır. Hem yazılarında, hem de konuşmalarında, o sanatçının tarzı değişmiyorsa, öyle olduğunu kabullenmekten başka çaremiz yoktur.

Böyle bir "anlaşılmazlık" zaman zaman yazarın kulağına da gelmiş olmalı ki, Yeni Şafak''taki önceki günkü yazısında aynı konuya değindi. "Benim tarihim, benim talihim" başlıklı yazısında gazete yazarı olarak "ağır" bulunduğunu, yazılarını anlaşılmaz bulanların her zaman çoğunlukta olduğunu söyledi. Yazar bunun yanında, "Yazdıklarımı okuyup da anlamayanlara ithaf olunur" (Tavşanın randevusu, s. 19-21) başlıklı bir yazısına, "Ufuk açıcı her düşünce yerleşmek için hususi bir anlayış kabına gerek duyar. Bu yüzden genel kabule mazhar olması beklenilen bir kitapta özgün düşüncelerin yüzde onbeş oranını aşmaması tavsiye edilir. Özgünlüğü ağır basan bir metni anlaşılmama tehlikesi bekler" dedikten sonra şöyle bağlar:

"Bir yazarın, bir sanatçının, bir düşünürün okurdan anlaşılabilmek için özel çaba istemeye hakkı var mıdır? Elbette ki hayır. Eğer bir yazar anlaşılmadığından yakınıyorsa bu kimse piyasaya elverişli "mal" sunmadığı halde sattıklarına müşteri çıkmayışından yakınıyor gibidir. Madem elindekinin satılmasını istiyorsan o halde sattığının niteliğine özen göster. Peki ya bir yazarın anlaşılmadığından başkaları şikâyet ediyorsa buna ne demeli? Hiçbir şey dememeli. Belli ki onlar oradan bir şeylerin anlaşılmasını uygun bulmuyorlar. Duyargalarını o şeyin anlaşılmasına elverişli kılmaya hevesli değiller veya gizliden gizliye anladıkları şeyin âyan oluşundan hoşnut değiller."

İsmet Özel''in yazılarından oluşan ve Şule Yayınları tarafından yakınlarda yayımlanan son kitabı ''tavşanın randevusu'' birbiri arkası sıra gelen ve konu bütünlüğü olan aktüel yazılardan meydana gelmektedir. 1984 yılında yayımlanan Zor Zamanda Konuşmak''tan beri, yüz yıl sonra da okunsa belki de aktüalitesinden bir şey kaybetmeyen İsmet Özel yazılarının bir uzantısı.

İşte kitaptan seçtiğimiz onun anlaşılır, pardon son yarım asırlık geçmişimizi özetleyen "anlaşılmaz" yazılarından biri:

"Türkiye''de yaşayan çoğunluk Cumhuriyet tarihi boyunca (üç kış boyunca mı diyelim?) İslam adının anıldığı her durumda duyarlığını korudu. İslam kültürünün baskı altında tutulmasının doğurduğu etkiyle İslam lehine söylenen her söz onları kolayca ısıttı. Bu ülkede öyle bir kültür hercümerci yaşandı ki İslam''ı ve müslümanları zemmetmekten kaçınan her kim olursa olsun, onun sözü çoğunluğun kulağına hoş gelir. Şimdiye kadar söylenenler gönülden mi koptu, yoksa çoğunluğun heyecanlarını körüklemek veya onları teselli etmek için mi söylendi? Bu gibi hususlara dikkat etmek gereği hiç duyulmadı. Böylesi bir dikkat sarfetmeye şartlar elvermiyordu. Kıştı, kar, tipi, bora, fırtına müslüman çoğunluğu bir ocak başı aramaya mecbur tutuyordu. Sığınılan yerden dışarda neler olduğuna dikkat etmek mümkün değildi.

Bugün dün olduğu gibi yine bir kültür hercümerci içindeyiz. Üstelik karışıklık geride bırakılan şartlarda olduğundan daha da artmış durumda. Artık işin içinde İslam aleyhine söz söylemediği halde kendini birinci meşguliyet olarak İslamî bir oluşumun önünü kesmeyi ve müslüman çoğunluğun desteğine talib olduğu halde muhlis müslümanları toplum hayatında geri plana itmeyi seçmiş olanlar da var.

Müslüman çoğunluk için bir direniş devresi geride kaldı ve onların önünde bir atılım devresi açılmadı. Tuhaflık şurada ki onların atılıma gerek duymayışları direnişin sona erişi yüzündendir. Bu duruma gelinmesinin gönülden kopan sözle yakın ilişkisi var. İslam kültürü üzerinde baskı uygulandığı dönemde çoğunluğu ısıtan sadece gönülden kopan söz olsa idi, bu sözün üzerinden üç kış geçtikten sonra aranan yeni bir gönülden kopan söz olacaktı."

Yazarın yukarıda da belirttiğimiz, "Belli ki onlar oradan bir şeylerin anlaşılmasını uygun bulmuyorlar. Duyargalarını o şeyin anlaşılmasına elverişli kılmaya hevesli değiller veya gizliden gizliye anladıkları şeyin âyan oluşundan hoşnut değiller" sözünü, bu son paragrafı okuduktan sonra daha iyi anlıyoruz.