Bir iyi bir kötü haber

Dün gelen iki haber bizim tam da ne olduğumuzu gösteriyordu. Bir iyi haber bir de kötü haberi nasıl karşılayacağımızı açıkçası ben de şaşırdım. Şimdi sizlere de aktararak beraberce düşünelim.

Öncelikle bütçe verilerine baktığımızda vergi kayıplarının ekim ayından sonra kasım ayında da sürdüğünü gördük. Vergi gelirlerimiz Kasım 2008 itibari ile 156 milyar YTL''ye ulaştı. Geçen yılın 11 aylık vergi gelirleri ise 140 milyar YTL olduğuna göre bu yıl yüzde 11,5 artış sağlanmış. Vergileri bu oranla düşündüğümüzde sorun yok. Ama ya son aylar itibari ile düşünürsek gerçek ortaya çıkıyor.

Kasım ayı vergi gelirleri geçen yıl 16,7 milyar YTL iken bu yıl 15,7 milyar YTL''de kaldı. Belki düşüş miktar ve oran olarak çok önemsenmeyebilir. Ya gidişat açısından bakar isek sorun aslında çok büyük. Neden?

Vergi mantık itibari ile ya kazanç elde edilir ve sonra ödenir; veya harcama esnasında ödenir ama bir veya birkaç aylık gecikme ile hazineye aktarılır. Örneğin 2008 yılında tahsil edilen kurumlar vergisi ile gelir vergisi içerisinde 2007 yılı kazançları büyük önem arz eder. Yani yıllık gecikme etkisi vardır.

Vergi gelirlerinde gecikme etkisi ortadan kaldırıldığında şok vergi düşüşleri ile kasım ayında çok net karşılaşıyoruz. Örneğin motorlu taşıtlar özel tüketim vergisi yarı yarıya aşağıya düşmüş. İthalde alınan KDV olsun dahilde alınan KDV olsun vergi gelirlerindeki düşüşler hayli can sıkıcı bulunabilir.

Bir noktayı belirteyim ki ben şahsen vergi kayıplarını bu kadar dert etmiyorum. Demek ki daha az çalışmayanlara kaynak aktarılacak. Demek ki reel sektörde daha fazla kaynak kalacak. Ama bir noktayı da yeniden belirteyim ki yine görüyoruz ki "kriz Ankara''ya uğramıyor". Çünkü personel gideri kasım ayında bile yüzde 15 artıyor. Nerde "kamu personel reformu?” Hani bu reform acil yapılacaktı? Bir kriz varsa herkes eşit verimlilikle bu yükü sırtlanmalıdır. Neden sadece özel sektör?

Şimdi gelelim ikinci habere. Bu haber dış ticaretle ilgili. Kasım ayında ihracat yüzde 17,5 küçülürken ithalat yüzde 27,5 küçüldü. Zaten bu küçülmeler vergi gelirlerini de düşürmedi mi?

Dış ticarette yaşanan küçülme dış açıkta da yarı yarıya düşüş yaşatarak 2 milyar 722 milyon dolara geriletti. Fakat asıl sürpriz enerji dışında yaşandı. Kasım ayında petrol ve doğalgaza 2 milyar 924 milyon dolar ödedik. Enerji faturasını dışarıda tuttuğumuzda dış açık değil 202 milyon dolarlık dış fazlamız olduğunu görüyoruz.

Artık hepimiz biliyoruz ki biz doğalgazı gecikmeli fatura ile alıyoruz. Doğalgaz faturasına henüz büyük fiyat düşüşleri yansımadı. Yeni yılla birlikte enerji faturasında doğalgaz düşüşlerinin de eklenmesi ile bırakın cari açığı bazı aylar cari fazla bile verebiliriz.

Kasım ayı dış ticaret verisi bize bir gerçeği daha gösterdi. Türkiye aslında rekor cari açıkları enerji ve yatırım nedeniyle veriyordu. Bu iki kalem dışarıda kaldığında dış ticaretimiz gayet başarılıydı. Ama bunu birçok ekonomist ve ekonomi basını görmezden gelerek sadece cari açığa odaklanıyordu. Bu güzel gelişme şimdi rakamlara yansımaya başladı.

Ama ben yeniden belirteyim ki bu iki önemli veriye nasıl tepki vermemiz gerektiğini bilemiyorum. Vergi toplayamıyoruz küçüldük. Küçüldük ki mal almıyoruz. Sevinelim mi? Üzülelim mi?