Birlikte yaşama deneyimi

Batılı ajanslar, her gün Kosova''yla ilgili birtakım görüntüler geçiyor. Bir tanesi, iki Sırp askerinin arkasından çekilmiş. Askerleri ve onların yüz metre kadar ilerisinde, üzerinde dumanlar tüten evleri görüyorsunuz. Bir çeşit suçüstü yakalama fotoğrafı. Evleri yakarak, ocakları söndürüyorlar.

Birleşmiş Milletler''deki Mülteciler Yüksek Komisyonu, sadece son birkaç günde Kosova''nın kuzeyindeki köylerden 9-10 bin insanın evlerini terkederek "mülteci" statüsüne girdiğini rapor ediyor.

Paris''teki görüşmeler devam ederken, NATO''nun beklentilerinin aksine Sırplar Kosova''daki birliklerini takviye ediyor. Kosovalılar tarafında ise, ajanslara göre bir görüş ayrılığı var. Siyasi ve askeri temsilciler, olaya farklı bakıyor. Her durumda, Kosovalılar NATO güvencesi altındaki bir barışa hazır. Sırplar imzalarsa, onlar da imzalayacaklar. Fakat Sırplar, Batı tarafının kararsız ve çatışmaya karşı isteksiz tavrını iyi değerlendiriyor. Batı''nın siyasi ve askeri garantörlüğünü bütünüyle reddediyor. Buna karşılık "uluslararası güçler" ilginç bir tehdit savuruyor: Belgrad''ın gerçekle karşılaşacağı an çok yakın! Gerçekten Avrupa, 2000''in eşiğinde değişmekte olan rolü çerçevesinde, böyle bir askeri müdahaleyi göze alabilecek mi?

Bütün bunlara karşı Sırbistan''ın dayandığı siyasi temel, "ulusal bağımsızlık", "iç işlerine müdahale" gibi kavramlarla ifade edilen, yüzyılımızın uluslararası hukuk ve siyaset teamülleri. Fakat Yugoslavya''nın özerk ve federatif yapısı dikkate alındığında, bu "ulusal" ölçülerin Sırbistan gerçeğine pek uymadığı anlaşılıyor. Yani Sırplar, "ulusal devlet" sürecini tamamlamamış bir düzeni sürdürmekteydiler. Eğer birlikte yaşama geleneği oluşturabilselerdi, belki Büyük Sırbistan zımnen gerçekleşirdi. Ama o zaman bu yine Büyük veya Küçük Sırbistan olmazdı.

Avrupa, uluslaşma sürecini geçen yüzyılda, yüzyılımızın ilk diliminde tamamladı. Bunun Avrupa''daki iç dengeleri nasıl etkilediğini bütün dünya izledi. İki büyük savaş yaşandı. Fakat bütün bu çalkantılar, bir gerçeği değiştirmedi: Avrupa ulusal devletlere ayrıldı ama yine de tek bir devlet gibi davranabiliyor. 1815 Viyana Kongresi''nden beri bir Avrupa Birliği''nden söz ediliyor. Bugünlerde bu rüya ekonomik anlamda gerçekleşiyor.

Avrupa''nın, sömürgecilik devrinden kalan "yabancı" nüfusu her zaman olmuştur. Yani "birlikte yaşama" alışkanlığı mevcuttur. Fakat yabancılar veya azınlıklarla ilgili günlük yaşamdaki ilişkiler hukukunu çözebildiklerini pek söyleyemiyoruz. Birlikte yaşamaya değil, uluslaşmaya dayanan siyasi ortamlarda ayırımcılık belki de kaçınılmaz oluyor. Sistem, kapsayıcı değil, dışlayıcı bir karakter taşıyor.

Avrupa siyasi ve ekonomik anlamda uluslararası etkinliği sayesinde bu gibi sorunları aşarken, "ikinci sınıf" bölgelerde siyasi ve ekonomik istikrarsızlıklar nedeniyle kabak bu "dışlanan unsurlar"ın başına patlıyor. Bunlar, Yugoslavya''da Kosova olur, Yunanistan''da Batı Trakya, başka ülkelerde başka grup veya kesimler. Avrupa''da da "yabancı" unsurların genelde ekonomik ve siyasi statüleri pek parlak değil. Herhangi bir kriz durumunda faturayı önce bu kesimlerin ödeyeceği besbelli.

Osmanlı Devleti''nin kuruluşunun 700. yılının kutlandığı şu günlerde, birlikte yaşama tecrübesi konusunda biraz "yakın çevremize" başvursak, faydalı ipuçları bulabileceğimizi tahmin ediyorum.

Öyle görünüyor ki bu ipuçlarına yalnız bizim değil, komşularımızın ve Batı dünyasının da ihtiyacı var. Bu ipuçlarını değerlendirmeden, "düşünce ve vicdan özgürlüğü", "fikir özgürlüğü", "siyasal katılım", "ulusal egemenlik" gibi çokça kullanılan siyasi sloganların slogandan öteye gitmesi pek mümkün değil.

Dünyada irili ufaklı daha çok Kosova var.