Geleceğe veda

Bir liderin veya bir kadronun bir ülkeyi nerelere sürükleyebileceğine bugünlerde Sırbistan tipik bir örnek sergiliyor. Bu sergi ona pahalıya mal oluyor. Ama tıpkı silahları ve ekonomisi gibi hantal bir yapıya sahip olan siyasi sistemi, bu gidişe dur diyebilecek esnekliği gösteremedi. Batı kaynaklarına göre Miloseviç, son perdeye hazırlanıyor. Kendi kariyerindeki son perdeye.

Sırpların Kosova''ya böyle davranması kuşkusuz bir rastlantı değil. Hırvatistan ve Makedonya''nın ayrılması "biraz" farklı olmuştu. Rusya ve Yunanistan''ın desteğini alması da rastlantı değil. Ortodoks dünyanın bu üç ülkesi, "din veya mezhep" faktörünün önemini koruduğunu kanıtlama yarışı içinde. Rusya''yı anlıyoruz da Yunanistan''ın "ikilemi" bir tuhaf. Kutsal Hellen kültürünün merkezi, Avrupa''nın vazgeçilmez bir parçası. Hem AB, hem NATO üyesi. Ama iş Ortodoksluğa gelince, Avrupa''ya Türkiye''den bile uzak. Laikliği öğretmek için, İslam dünyasına Yunanistan''ı da eklesek iyi olacak. Liberalleşme rüzgârlarının estiği, AB üyeliği adayı Bulgaristan da Yunanistan''la aynı tavrı sergiliyor: Bu işe askeri anlamda katılmıyor.

NATO operasyonlarına "şiddetle" karşı çıkan bir ses de Uzakdoğu''dan geldi: Çin''den. Çin''in bu "alakası"nın iki temeli var: Birincisi, Çin kültürünün Ortodoks karakteri. İster Budizm olsun, ister Maoizm olsun, Çin''deki hakim kültür, devletçilik ve Ortodoksluk karakteriyle kendini gösteriyor. Bunun milyarlarca insanı bir çatı altında tutmakla ilgili sosyo-politik açıklamaları olabilir. Fakat her durumda, Çin''in Balkanlar''daki Ortodoks dünyaya ilgi duyması enteresandır. Soğuk savaş döneminde Yugoslav federasyonu ve hatta Arnavutluk Rusya''dan ayrı dururken, arkalarında Çin vardı. Öğrencilik yıllarımızda, 80 öncesi Türkiyesinde Rusçu grupların karşısında Çincilerin bulunduğunu hayal meyal hatırlıyoruz. Bunlar, bugün anlamamız mümkün olmasa da Yugoslavya ve Arnavutluğu örnek gösteren bir yaklaşım içindeydiler. İşte o günleri gözlerimizin önüne getirebilirsek, Çin''in bugünkü tavrını belki daha anlamlı bir yere oturtabiliriz. Çin işte o günlerin geleneğini sürdürerek eski göz ağrısı Yugoslavya''ya karşı operasyonların "derhal" durdurulmasını istiyor. İşin garip yanı, Arnavutluk da göz ağrısıydı. Liberalleşmeyle devletçilik arasındaki Çin''in, eski göz ağrıları yüzünden biraz şaşılaştığı anlaşılıyor.

Rusya olsun, Çin olsun, İkinci Dünya Savaşı sonlarında oluşan statülerine dayanarak işi durdurmak istiyor. Hatta, Batı''nın yardımlarına muhtaç durumdaki Rusya, nükleer blöf yapmaktan çekinmiyor. BM''den onay almadan böyle bir adım atıldığına göre, Batı''nın İkinci Dünya Savaşı tablosunu rafa kaldırmakta olduğunu düşünebiliriz.

Bu noktada, yazımın girişindeki vurguya dönmek istiyorum. Değişen Avrupa''da Yugoslavya, hantal bürokrasisi nedeniyle gerekli esnek yaklaşımı gösteremedi veya "sorunlu" bölgelerin Müslüman olmasından yola çıkarak Avrupa''nın tolerans gösterebileceğine güvendi. Bu güveninde pek de haksız olmadığını zaman gösterdi. Fakat bu tür siyasi dönüşümlerde ülkeleri toptan değerlendirmek de işin kolayına kaçmak olabilir. Sırbistan''da Miloseviç gibi sertlik yanlılarının karşısında, Batı''ya entegre olma yanlıları var. Bu nedenle Miloseviç yaptığı ayran kabartıcı konuşmalarla ülkesini buralara kadar getirmeye çalıştı. Seferberlik ilan ederek, inzibatlara sokaklardan gençleri zorla toplatarak askere yazdırdı. Evvelsi günün parlamento konuşmasında, "kaçaklara merhamet edilmeyeceğini" ilan etti. "Birlik olamazsak, geleceğe veda ederiz. İlk bombadan sonra geriye dönüş yok" dedi. Yani milli duyguları kullanarak, muhaliflerini bastırdı, korkaklıkla suçladı. Bir liderin bir ulusu nerelere sürükleyebileceğine güzel bir örnek teşkil etti. Aslında abartmasına gerek yoktu. Avrupa''da Sırplara her zaman bir yer olacaktı. Şu anki sorun bu yerin çapıyla ilgili bir anlaşmazlığın sonucuydu. Yerini iyi tespit edebilseydi, Türkiye''den çok önce AB üyeleri arasına girebilirdi. Yine de girebilir.

Burada, eğer Yeni Şafak''ta yazmıyor olsaydım daha kolay dile getirebileceğim bir konuya değinmeden edemeyeceğim: Bütün teknik imkanlarına ve haberleşme dehalarına rağmen, Türk medyasında NATO''nun vur emri bir gün sonra, yani Perşembe''ye yer alabildi. Oysa Yeni Şafak operasyonun başlangıç günü, yani Çarşamba günü 1. sayfasını buna ayırmıştı: NATO''dan Vur Emri başlığıyla. Günün erken saatlerinde okuyucuya "biraz erken bir haber" gibi gelen bu başlık, akşama gerçek olarak karşımıza çıktı. Ve "büyük gazetelerde" ertesi gün sürmanşet olabildi. Bunun medyanın öncelikleriyle elbette yakından ilgisi var. Ama stratejik beklentiler iyi değerlendirilirse, habercinin sınırlı imkanları nasıl kullanabileceğini yakından görmüş olduk. Onlar maçlar için sayfaları bekletip gece yarılarını bekliyorlar. Yeni Şafak okurları o gün gerçekten bir adım öndeydi. Bilmem farkına varabildik mi.