Osmanlı milletler sistemi, bin yılların içinden süzülerek ve damıtılarak gelen bir birikimin ürünüydü. Ortadoğu''nun inanış ve yaşayış tarzları giderek adeta birlikte yaşamanın bir formülünü bulmuşlardı. Osmanlı bu formülün manivelasını elinde tutuyordu. Kendinden son derece emindi. Bu güven, ona, farklı unsurlara tarihte görülmemiş bir ölçüde ''alan açma'' alicenaplığını bağışladı. Öyle ki Milli Mücadele sonrasında yaşanan nüfus mübadelesinde Rumlar, ''memleketlerinden'' sürüldüklerini iddia ettiler. Osmanlı toprakları onların da memleketiydi. Osmanlılar, bu çok kültürlü yapılarıyla sonuna kadar gurur duymuş olmalıydı. Yoksa Reşat altınlarında bile Konstantıniyye yazılmasını nasıl açıklarız?
Çağdaş demokrasilerden söz edilirken farklı grup veya görüşlere örgütlenme hakkı verilmesi gibi ''iri lafları'' çokça duyuyoruz. Fakat bakıyoruz da her ülkenin kendine göre bir ''tolerans'' sınırı var. Batı ülkeleri ırkçılık psikozunu üzerinden atabilmiş değil. ABD''de bir zencinin ''yüksek mevkilere'' gelmesi halen dikkat çekiyor, Meksika''da yerliler ayrımcılığa karşı direniş içinde. Avrupa, yabancı işçileri yerlileştiremedi. İngiliz polisi bugünlerde ırkçılık haberleriyle çalkalanıyor. Ortadoğu ve ''İslam'' dünyasında iktidarlar, siyasi veya insani haklardan mahrum bırakacak bir kesim bulmakta hiç zorluk çekmiyor.
Kısacası çeşitli ülkelerde siyasi iktidarı elinde tutanlar, demokratik yarışa eşit haklarla girmemek için ellerinden geleni yapıyorlar. Demokrasi, matematik bir oransallığı öngörmekle beraber buna pek fazla aldıran yok.
Birlikte ve eşit haklarla yaşama açısından dünyanın en sorunlu ülkelerinden birisi de Türkiye. Henüz zencilerini birinci sınıf vatandaş yapamamış olan ABD, Türkiye''deki insan hakları ihlalleri üzerine rapor üstüne rapor yayınlıyor. Türkiye''deki ihlallerin gerekçeleri, tarihin her devrindeki gerekçelerden pek farklı değil: Vatanı kurtarmak. Bir zümre kendini vatan veya devletle özdeşleştiriyor, artık kendileriyle ilgili her türlü yorumda vatanı, milleti öne sürüyor. Bu durumda, siyasi rakiplerini yasa dışı olmakla, kanunları ihlal etmekle suçluyorlar. Böyle bir kültür iuçinde, siyasi rekabette diskalifiye edilecek, dışlanacak grup veya gruplar her zaman bulunacaktır. Bunun esas nedeni, ''merkezi kültürün'' kendinde kapsayıcı gücü bulamaması, buna rağmen kaba güç yoluyla ''farklı görüş veya unsurları'' kapsamaya çalışmasıdır. Oysa demokrasi, birlikte yaşamayı öngörmektedir.
Bu açıdan, ABD ve Avrupa ülkelerinin kapsama kabiliyetinin daha büyük olduğunu düşünebiliriz. Fakat orada da bir uluslar, kültürler salatası yok. Sınırlar, bir eritme kabı. Kültürler küçüldükçe, kapsama alanı daralıyor. Bugün Sırbistan''da yaşanan, küçülmüş, mahalli kalmış bir siyasi yapının son çırpınışları. Kendilerine güvenleri azaldıkça farklı unsurların haklarını kısıtladılar, onları dışladılar, birlikte yaşamanın yollarını tıkadılar. Ülkemizde Osmanlı birikimine sahip çıkanların birlikte yaşamaya daha yatkın, farklı kültür ve yaşayışlara karşı daha alicenap olduğunu veya olması gerektiğini düşünüyorum.
Küçük kültürlere özgü dışlayıcı davranışlar, Osmanlı tecrübesinin merkezi olan bu topraklara hiç yakışmıyor. Elimizde, başkasını olduğu gibi kabul etmek, onların haklarını savunmak, onlara yer açmak için yeterince birikim var. Ne var ki bunun farkında değiliz.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.